Pauline

Psycholoog

Inzichten van Pauline:

Praktische inzichten en tips.

• Thema | Inzicht
• Angsten | Zonder angst door het leven

  Zonder angst door het leven

  Wanneer je veel angst ervaart, lijkt het je natuurlijk heerlijk om zonder angst door het leven te kunnen gaan. Veel mensen streven hier dan ook naar.
  
  En andere mensen haken hierop in door te doen voorkomen alsof 'leven zonder angst' ook echt mogelijk is. Dit is een illusie.
  
  Angst is namelijk niet goed of fout. Het is één van onze menselijke emoties met een belangrijk doel: ons waarschuwen voor gevaar.
  En omdat we niet in een perfecte wereld leven, zullen we onze vaardigheid angst te ervaren nog wel een tijdje nodig hebben.
  
  Natuurlijk kun je hulp zeken wanneer je overmatige angst ervaart. Wanneer je merkt dat je met buitensporig veel angst op situaties kunt reageren.
  
  Zoek een realistische therapeut die je kan helpen met deze angst om te gaan.
  In veel gevallen kunnen we onze primaire reactie, bijvoorbeeld 'angst ervaren', niet voorkomen. We kunnen wel bewust onze secundaire reactie vorm geven.
  En wanneer je angst gekoppeld is aan een traumatische ervaring, zoek dan hulp bij een deskundig opgeleide trauma therapeut!
  Neem jezelf serieus!

  
  Meer over Therapie bij angsten →
• Angsten | Soms is angst je beste vriend/in.

  Soms is angst je beste vriend/in.

  Angst is een menselijk gevoel waar we niet zonder kunnen.
  Angst waarschuwt ons dat we moeten oppassen, dat we misschien gevaar lopen of dat we gevaar kunnen lopen als we die onbekende weg inslaan.
  Of we nu fysiek gevaar lopen of denken dat we worden afgewezen, afgekeurd, afgeschreven, of onder druk worden gezet iets te doen dat we niet willen of kunnen, de angst die we ervaren wordt lichamelijk ervaren.
  
  Ook wanneer jij je persoonlijk ontwikkelt en bewust een nieuwe richting inslaat, kun je gevoelens van angst ervaren wanneer je daadwerkelijk handelt zoals jij dat bewust hebt besloten.
  
  Aan de ene kant, wordt je oude, volledig geautomatiseerde beveiligingssysteem actief op het moment dat je iets doet dat je voorheen niet durfde. Je primaire reactie 'is sneller dan het licht' en kan je behoorlijk verrassen.
  
  Aan de andere kant, bij elke nieuwe stap horen gevoelens van spanning. De één ervaart dit als angst, de ander als opwinding. De spanning die we kunnen ervaren wanneer we iets nieuws ondernemen, heeft als doel 'ons scherp te houden'. Het maakt ons alerter, scherper waardoor we onze omgeving beter waarnemen en meer gefocust zijn op wat we doen.
  
  Oordeel dus niet te snel. Soms is een beetje angst je beste vriend/in!

  
  Meer over Therapie bij angsten →
• Angsten | Angst op visite

  Angst op visite

  Ervaar je een bepaalde angst waar je vanaf zou willen komen? Verzet je niet langer, nodig je angst uit op visite. Hiermee bedoel ik: toon interesse en ga in gesprek met je angstige zelf.
  
  Zet 2 stoelen tegenover elkaar en verbeeld je dat op de ene stoel 'je angstige zelf' zit en op de andere stoel 'je ontspannen, volwassen zelf', degene diepe zou zijn als je geen angst zou voelen.
  
  Start het gesprek op de stoel als 'je ontspannen, volwassen zelf'. Zeg iets bemoedigends tegen je 'angstige zelf', zoals: 'Fijn dat je er bent. Moedig dat je gekomen bent en met me wilt praten'. Toon interesse en nodig 'je angstige zelf' uit te vertellen wat haar/hem zo bang maakt.
  Ga vervolgens op de stoel van 'je angstige zelf' zitten en geef antwoord vanuit dit perspectief. Verander van stoel en neem even de tijd tot je dor te laten dringen wat je als 'ontspannen, volwassen zelf' hebt gehoord.
  
  Ga niet in discussie maar laat merken dat je begrijpt wat je hebt gehoord. Toon compassie. Stel vragen vanuit interesse. Wissel telkens van stoel en laat tot je door dringen wat je andere zelf ('je angstige zelf' of 'je volwassen zelf') zojuist heeft gezegd.
  Hoe ervaart 'je angstige zelf' wat 'je ontspannen, volwassen zelf' zegt en doet?
  
  Deze oefening is niet zo eenvoudig als het lijkt maar wel te leren. Eenmaal onder de knie, kan het een geweldig hulpmiddel zijn om je te bevrijden van je identificatie met je angst. Je bent niet bang, je ervaart angst.
  Het is een goede oefening in zelfbemoediging, in het ontwikkelen en versterken van een 'strong back/soft front' houding en gezond zelfvertrouwen.

  
  Meer over Therapie bij angsten →
• Angsten | Je zelf durven zijn en laten zien

  Je zelf durven zijn en laten zien

  Angst is een menselijke emotie waar we niet zonder kunnen. Het helpt ons gevaarlijke situaties te herkennen en ons in veiligheid te brengen.
  Impulsief reageren op een angstig gevoel kan in bepaalde (verkeer) situaties daardoor zeer effectief zijn.
  
  Wanneer we angst ervaren als gevolg van onze eigen gedachtes, zoals 'dat lukt mij nooit', 'wat zullen anderen wel niet van me denken', 'straks val ik door de mand', is het belangrijk dat we onze angsten gaan onderzoeken en ons afvragen waar we werkelijk bang voor zijn, of deze angst wel reëel is.
  Impulsief reageren op dit soort angsten, helpt ons meestal niet verder vooruit in ons leven. Het helpt ons verder de put in, het zet ons vast, stagneert onze ontwikkeling, in plaats dat het ons vooruit helpt.
  
  En ja, dit is niet voor iedereen even gemakkelijk. Het leven is niet altijd gemakkelijk maar dat is nog geen reden om het nog zwaarder en voor jezelf nog moeilijker te maken. 
  
  Herken je wat ik hier schrijf? Haal de moed uit je schoenen en kom in actie. Om echt te leven, moet je bewegen, innerlijk (mentaal, emotioneel) en uiterlijk (fysiek, doen). 'Blijven zitten waar je zit' is HET recept voor stagnatie, depressie en je van binnen 'leeg/dood' voelen.

  
  Meer over Therapie bij angsten →
• Burn-out | Aandacht in plaats van focus

  Aandacht in plaats van focus

  Een burn-out betekent in veel gevallen dat je voor langere tijd je grenzen niet hebt gevoeld of serieus hebt genomen. Het kan zijn dat je gewend bent zo gefocust te werken dat je tijdens je werkdag je lichaam niet meer voelt. Daardoor neem je ook niet meer waar hoe het met je gaat, en wat je lichaam aangeeft en nodig heeft.
  Mensen die zich goed kunnen focussen, gaan meestal zo op in hun werk dat ze de wereld om hen heen uit het oog verliezen en kunnen schrikken wanneer iemand hen nadert en aanspreekt.
  Een gevolg kan zijn dat ze roofbouw plegen op hun lichaam zonder dat ze dit merken.
  
  Herken jij je hierin? Probeer dan te leren werken met aandacht. Aandachtig werken betekent dat je contact houdt met je lijf terwijl je met je aandacht bij je taak bent. Je voelt sneller wanneer je te lang in dezelfde houding bezig bent. Je ervaart beter wanneer er spanning in je lichaam ontstaat. Je kunt met andere woorden eerder en beter aanvoelen waar je behoefte aan hebt.
  
  De weg van hoofd naar lijf is korter en sneller te overbruggen. Mensen die met aandacht werken, kunnen zich tijdens het werk beter ontspannen en krijgen meestal net zo veel gedaan als mensen die erg gefocust werken. En vaak voelen zij zich na afloop minder moe omdat er minder onnodige spanning wordt opgebouwd.
  
  Weet je niet goed hoe je met aandacht kunt werken en wil je dat leren? Neem gerust contact met me op, ik help je er graag bij!

  
  Meer over Therapie bij burn-out →
• Burn-out | Het roer moet om

  Het roer moet om

  Veel mensen die burnout klachten ervaren, realiseren zich dat ze hun gedrag moeten veranderen. Het roer moet om, en wel nu!
  
  En dat is niet vreemd. Burnout klachten worden op diverse manieren ervaren en meestal ook als (erg) ongemakkelijk, stressvol en/of pijnlijk.
  
  Als mensen zijn we meestal pas geneigd ons gedrag aan te passen wanneer we zelf last krijgen van de gevolgen ervan. Op een enkeling na die gemotiveerd raakt tot verandering omdat zijn/haar dierbaren lijden onder diens - vaak ongezonde - gedrag.
  
  Ben je bereid je gedrag aan te passen? Weet dan dat je naast interne motivatie zult moeten weten wat je wilt veranderen en ook hoe het anders kan. En heel belangrijk: dat jij degene bent die aan zet is. Zolang je anderen of het systeem de 'schuld' geeft waarom veranderen niet lukt, is elke gedragsverandering gedoemd te mislukken.
  Daarnaast zul je over de nodige discipline moeten beschikken of bereid zijn doorzettingsvermogen te ontwikkelen. Niet eenvoudig omdat je bepaalde automatismen zult moeten opgeven, sociale druk moeten kunnen weerstaan en de voordelen van je 'oude' gewoontegedrag moet willen opgeven.
  
  De energie die je voelt op basis van je innerlijke drang tot verandering, is snel weg als bovenstaande zaken ontbreken. Veranderen is echt niet zo eenvoudig als we meestal denken. Het heeft gevolgen die we niet altijd van te voren kunnen overzien.
  
  Social support is meestal onontbeerlijk en persoonlijke begeleiding tijdens het proces van veranderen ook.
  Aarzel niet hulp te zoeken bij mensen die je vertrouwt en die je zullen steunen bij dit proces. Daarnaast zijn er diverse professionals die je kunnen begeleiden op fysiek (energie en herstel), sociaal-emotioneel en cognitief (inzicht en begrip) vlak.
  

  
  Meer over Therapie bij burn-out →
• Assertiviteit | Gedraag je respectvol naar jezelf én de ander

  Gedraag je respectvol naar jezelf én de ander

  Mensen die assertiever willen worden, zeggen wel eens: en nu ben ik aan de beurt! Ze denken dat assertiviteit betekent dat je zegt en doet wat jij wilt. Maar dat kan al snel tot 'agressief' gedrag leiden.

   

  Assertiviteit heeft te maken met respectvol gedrag. Dus wil je assertiever worden? Gedraag je dan op een manier die respectvol is voor jezelf èn de ander. Neem de behoefte van jezelf net zo serieus als die van de ander.

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Verwar assertiviteit dan niet met agressiviteit

  Verwar assertiviteit dan niet met agressiviteit

  Wil je assertiever worden? Verwar assertiviteit dan niet met agressiviteit.
  Assertieve mensen durven hun eigen mening, wensen en grenzen aan te geven op een respectvolle manier. Dus ook met respect voor de ander.
  
  Veel mensen die gewend zijn zich aan te passen aan anderen...voor de lieve vrede, omdat ze geen gedoe willen of kritiek en afwijzing willen vermijden, zijn de gevolgen van hun gedrag na verloop van tijd zat. Ze zeggen dan 'En nu ben ik aan de beurt!'. Vaak hebben ze het idee dat het óf IK óf JIJ is. Of we doen wat IK wil, of we doen wat JIJ wilt. Overleggen en samenwerken en samen zoeken naar een oplossing die voor beiden of allen acceptabel is, is dan meestal niet goed geoefend.
  
  Mensen die zich altijd hebben aangepast en het roer op deze manier omgooien, houden soms geen rekening met het feit dat anderen niet weten en niet kunnen weten wat hun mening, wensen en grenzen zijn als ze niet eerder aangegeven zijn. Voor anderen komt de reactie 'En nu ben ik aan de beurt of en nu doe ik waar ik zin in heb' dan ook vaak uit de lucht vallen.
  
  Daarom: Ja, laat je mening horen en vertel anderen je wensen en geef je grenzen aan. Doe het vriendelijk en respectvol. Houd echter ook rekening met het feit dat het voor anderen even wennen is.

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Grenzen aangeven is enorm belangrijk

  Grenzen aangeven is enorm belangrijk

  Grenzen aangeven is enorm belangrijk. Niet alleen voor anderen, ook voor jezelf.
  Wanneer je duidelijke grenzen hebt en anderen je wensen en grenzen laat weten, ben je zichtbaarder, herkenbaarder en vaak ook betrouwbaarder.
  
  Wanneer je met respect omgaat met de grenzen van jezelf en anderen, neem je jouw plek in en geef je anderen de ruimte hun eigen plek in te nemen.
  
  Vind je dit lastig? Je kunt het leren. Neem gerust contact op! Ik help je er graag bij.

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Erken wat er in je omgaat, wat je raakt, voelt en denkt

  Erken wat er in je omgaat, wat je raakt, voelt en denkt

  Heb jij dat ook? Dat je heel goed weet wat je wilt zeggen als je alleen bent? Maar het niet durft in het bijzijn van anderen? Of niet altijd?
  
  Heb je al eens onderzocht waar dat mee te maken heeft?
  Ben je misschien bang dat anderen het niet met je eens zijn, of kritiek zullen geven? Of je belachelijk maken, naïef vinden, negeren?
  
  Leid je onbewust een ' angst-vermijdend' leven?
  
  Vraag je dan eens af: sta ik wel achter mijzelf? Wat vind ik zelf eigenlijk van wat ik zeg, doe en denk? Neem daar eens wat meer tijd voor.
  
  En als je antwoord oprecht 'JA' is, voel dat dan! Ga staan voor je zelf, zeg 'JA' tegen wat jij denkt, ervaart, voelt en wenst. Erken wat er in je omgaat, wat je raakt, voelt en denkt.
  
  Als jij jezelf op deze manier serieus gaat nemen, sta je steviger en bemoedig jij jezelf. Je ontwikkelt de moed te zeggen wat je denkt, te delen wat je voelt en je gaat de ruimte innemen die jou toebehoort. Je hoeft je dan niet groter of kleiner te maken dan je bent.
  
  Je leert dat je een plek hebt naast anderen en dat jouw ervaring, jouw mening, jouw gevoelens er net zo toe doen als die van anderen.

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Wees bereid alles te durven voelen wanneer je voor jezelf opkomt

  Wees bereid alles te durven voelen wanneer je voor jezelf opkomt

  Veel mensen zouden best wat assertiever willen zijn. Bijvoorbeeld door hun mening te delen met anderen en te delen wat er in hun omgaat. Ondanks alle goede voornemens en 'leren hoe je dat doet', komt het er in de praktijk niet altijd van. Veel mensen aarzelen, wachten op het 'geschikte moment' of doen het gewoon niet.
  
  Vaak heeft dit te maken met 'opzien tegen reacties van anderen' en 'bang zijn voor een afwijzing, boze reactie of kritiek'.
  
  We willen meestal alleen delen wat er in ons omgaat en onze wensen en grenzen aangeven wanneer we de zekerheid hebben dat de ander daar vriendelijk op reageert. Helaas, deze garantie hebben we niet en zullen we ook niet krijgen.
  
  Zoals jij mag zeggen wat je denkt, mag een ander dat ook. Ben jij altijd vriendelijk? Begrijp jij altijd wat de ander bedoelt? Vind jij alles leuk en goed wat de ander doet? Vast niet. En al zou het wel zo zijn. Jij bent jij en anderen zijn anders en reageren anders.
  
  Wil je assertiever worden? Wees dan realistisch en houd er rekening mee dat je zowel plezierige als onplezierige reacties kunt ontvangen.
  
  Wees bereid alles te durven voelen wanneer je voor jezelf opkomt. Wanneer jij jezelf zichtbaar wilt maken. Wanneer jij iets belangrijk vindt en daar aandacht voor vraagt. Wanneer je invloed wilt hebben en iets tot stand wilt brengen.

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Moedig Je Zelf versterken

  Moedig Je Zelf versterken

  Assertiever worden heeft alles te maken met je Zelf versterken.
  En met je Zelf bedoel ik: je eigen creatieve IK-kracht. Deze creatieve kracht gebruik je bij alles wat je doet. Je geeft alles wat je meemaakt betekenis.
  
  Zodra je iemand iets ziet doen of hoort zeggen, 'zie en hoor' jij dat op jouw manier zoals jij dat opvat en ervaart.
  
  Meestal doen we dit onbewust en geven we situaties een betekenis die past bij hoe wij denken en wat wij verwachten. Met andere woorden: inplaats van iedere keer de situatie bewust te onderzoeken en zo nodig een nieuwe eigen betekenis te geven - te creëren - , geven we de voor ons bekende, vertrouwde betekenis op basis van wat we eerder al hebben meegemaakt. Ook aan nieuwe situaties die eigenlijk een nieuwe betekenis hebben.
  
  Zo missen we veel kansen en gebruiken we onze creatieve kracht om hetzelfde te blijven 'zien en concluderen' als we tot nu toe al deden.
  
  Je Zelf versterken houdt in dat jij je bewust bent van je creatieve kracht en hoe jij deze kracht gebruikt.
  En ook: de moed ontwikkelen je eigen conclusies en gedachten eens onder de loupe te nemen. Zoek eens bewijs van het tegendeel. Klopt het wel wat ik denk?
  
  Twijfel nooit aan je Zelf, twijfel op gezette tijden wel aan hoe en wat je denkt en gelooft. Aan wat je klakkeloos voor WAAR aanneemt.
  
  Alleen dan komt je creatieve kracht goed op dreef en tot leven. Daardoor ben jij in staat je verder te ontwikkelen en je Zelf te versterken.
  
  En ja, daar is moed voor nodig. Moediger is niet iets dat je hebt of niet hebt. Moedig word je door nieuwe dingen uit te proberen. Nieuwe dingen te denken, te voelen en te doen. Moediger worden kun je leren.

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Choose your battles

  Choose your battles

  Ben je net lekker op weg je mening te leren formuleren en ventileren, krijg je van mij de volgende tip: 'choose your battles', wat zoveel betekent als: wees kieskeurig waar jij je druk over wilt maken.
  
  Je kunt jezelf soms 'te' serieus nemen door overal te zeggen wat je denkt en ongevraagd commentaar op te leveren. Daarom is het zinvol je af te vragen
  
  'Is het nodig en helpend dat ik dit nu zeg?'
  'Voor wie is het nodig en helpend dat ik dit zeg?'
  
  Een zin die ik in mijn persoonlijk leven erg krachtig en waardevol vind is:
  'Wat kan ik doen dat nu nodig en helpend is voor ons?'
  
  Met andere woorden: is wat ik wil doen, zeggen alleen helpend en nodig voor mij of ook helpend en nodig voor de ander?
  
  Het helpt me, naast zelfbewust, ook relatiebewust te zijn en na te denken over de gevolgen van mijn gedrag voor de ander.
  

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Doorleven

  Doorleven

  Voel je je belemmerd in het uiten van je wensen, grenzen en eigen mening? Ervaar je daardoor spanning of stress? Zou je graag ontspannen willen leven?
  Deze tip gaat over 'doorleven zodat je van harte kunt doorleven'.
  
  Een belangrijk onderdeel van therapie is ‘onderzoeken wat er gebeurt waardoor je vastloopt of je belemmerd voelt’. Dat gebeurt niet allee rationeel maar vooral door middel van het 'doorleven' van wat je ervaart.
  
  Doorleven betekent met aandacht waarnemen wat er in je omgaat. Denk aan gedachten, aannames, verwachtingen, gevoelens, beelden. Doorleven houdt in dat je aangename en onaangename emoties ook lichamelijk voelt.
  Doorleven betekent dat je beaamt wat er in je leeft: 'Ja, dit is wat ik denk, dit is wat ik voel' en er even bij stil blijft staan zonder te analyseren, zonder te denken.
  
  Wanneer je op deze manier jezelf waarneemt, naar jezelf luistert en jezelf serieus neemt, ervaar je meer ontspanning, rust en ruimte om de draad van je leven bewust op te pakken, moedige keuzes te maken en van harte door te leven.
  
  Neem gerust contact met me op wanneer je deze manier van doorleven wilt leren.

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Assertief zijn is relatiebewust zijn

  Assertief zijn is relatiebewust zijn

  In mijn praktijk komen veel mensen die assertiever willen worden. Ze zeggen dat ze zich vaak aanpassen aan de ander om conflicten uit de weg te gaan. Als gevolg daarvan durvende hun wensen en grenzen niet goed aan te geven en ervaren dat anderen hun wensen en grenzen daardoor - vaak onbewust - ook niet respecteren.
  
  Het leren aangeven van je eigen wensen en grenzen is erg belangrijk want het is je eigen verantwoordelijkheid. Het kan zijn dat je dit vroeger niet hebt geleerd omdat je eigen ouders ook niet goed met hun eigen wensen en grenzen omgingen, of niet met die van jou.
  
  De verwachting die veel mensen hebben is dat als zij hun wensen en grenzen wel duidelijk aangeven, dat anderen deze dan ook inwilligen en respecteren.
  Veel mensen durven en willen hun wensen en grenzen pas uiten als dit geen conflict oplevert.
  
  Hoe goed je ook je eigen wensen en grenzen leert uiten, je krijgt geen garantie dat anderen het altijd met je eens zijn, doen wat jij wilt en nodig hebt. En conflicten kun je er ook niet altijd mee voorkomen.
  
  Wat je daarom ook nodig hebt is relatie bewustzijn en een flinke dosis moed.
  Relatie bewustzijn heeft te maken met je kunnen verplaatsen in de ander en je afvragen: is wat ik nu wil, ook in het belang van ons (van het grotere geheel). Het betekent dat je niet alleen denkt: 'en nu ben ik aan de beurt' maar je realiseert dat je altijd met anderen zult moeten overleggen hoe ieders wensen en behoeftes (die van jou en de ander) kunnen worden gerespecteerd.
  
  Leren luisteren om te begrijpen wat er voor jou en wat er voor de ander belangrijk en nodig is, gaat hand in hand met leren samenwerken om elkaars wensen en grenzen te respecteren.
  
  Ik help jou/jullie hier graag bij.
  

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Gelijkwaardigheid gaat niet samen met angst

  Gelijkwaardigheid gaat niet samen met angst

  Hoewel de meeste mensen zullen beamen dat we als mensen niet gelijk maar wel gelijkwaardig zijn, gedragen we ons daar niet altijd naar.
  Wanneer we zijn gaan geloven dat anderen ons aardig moeten vinden, moeten waarderen wat we doen, of dat we alles goed moeten doen voordat we ons goed genoeg voelen, maken we onszelf onnodig afhankelijk van anderen.
  We besteden veel tijd aan het scannen van onze omgeving (hoe wordt er op mij en mijn bijdrage gereageerd) en aan het vergelijken van onszelf met anderen. We ervaren meestal een voortdurende onzekerheid, soms uitmondend in (sociale) angst en in ons lichaam is de basisspanning vaak verhoogd.
  Wanneer we ons daarvan bewust zijn, noemen we dat vaak: ik sta continu op 'aan'.
  
  Gelijkwaardigheid gaat niet samen met angst. Wil je geloven dat je gelijkwaardig bent aan anderen? Wil je je je gelijkwaardig voelen aan anderen? Dan heb je vooral moed nodig om je te laten zien zoals je bent: de moeite waard en goed genoeg maar niet perfect. Je zult moeten leren omgaan met teleurstelling, kritiek en afwijzing zonder dat jij jezelf afwijst en verongelijkt en minderwaardig voelt.
  
  Een democratische samenleving werkt het best wanneer mensen zich gelijkwaardig voelen en opstellen naar elkaar. We kunnen dit oefenen binnen al onze relaties: in ons gezin, met onze partners en kinderen, met vrienden, buren, dorp- en stadsgenoten.
  Aandacht, interesse en respect voor ieders eigenheid en anders zijn, zijn helpende en verbindende eigenschappen. Daar kunnen we op bouwen. Ze versterken ook onszelf.
  Angst, wrok, wantrouwen en haat zijn schadelijke en scheidende eigenschappen. Daar maken we veel mee kapot. Ook in onszelf.
  
  Tip: Neem jezelf en anderen serieus: onderzoek je angst, de gevoelens van minder- en meerderwaardigheid die in je leven. Word wakker en leer hoe jij je gelijkwaardig kunt opstellen en je gelijkwaardig kunt voelen aan anderen.
  Het gaat er niet om waar je nu staat, het gaat er om in welke richting jij je ontwikkelt.

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Pleasen is niet het doel.

  Pleasen is niet het doel.

  Wanneer je je zelf een 'pleaser' noemt, krijg je vroeg of laat last van je eigen strategie om je geaccepteerd, geliefd en veilig te voelen in relaties met anderen.
  
  Misschien denk je dat het doel van je 'please-gedrag' het welzijn van anderen betreft. "Ik wil het anderen naar de zin maken" en "ik pas me meestal aan aan anderen" zijn veel gehoorde uitspraken. Maar klopt dat wel?
  
  De prijs die je voor je please-gedrag betaalt is hoog. Je eigen behoeftes en wensen komen vaak in het gedrang of zelfs uit het oog worden verloren, door anderen en door jezelf.
  Je hebt misschien zelf niet leren nadenken omdat het zo gemakkelijk was mee te gaan in de logica van anderen.
  Je bent inmiddels zo gewend de behoeftes en wensen van anderen meer aandacht te geven dan die van jezelf, dat je misschien denkt dat je jezelf kwijt bent geraakt. Dat je niet meer weet wie je bent en wat je nu echt belangrijk vindt en wilt in je leven.
  
  Je vraagt je misschien af of de keuzes die je hebt gemaakt wel echt jouw keuzes zijn geweest? Ga er maar vanuit dat dit wel zo is!
  "Ja maar, ik heb me altijd aangepast (aan mijn ouders, partner, collega's) en dat wil ik niet meer! Ik wil mijzelf zijn!"
  Je bent altijd jezelf, wie zou je anders zijn?
  Je beslist alleen dat je NU, na al die jaren van strategie wilt veranderen. Je bent toe aan een stap in je ontwikkeling, je wilt je waarschijnlijk gelijkwaardig (= net zo veel waard als anderen) opstellen aan anderen.
  
  Gefeliciteerd! Dat is ook precies de bedoeling :-)
  
  Echter, wees erop voorbereid dat je zult moeten leren samenwerken met anderen.
  Als jij je eigen behoeftes en wensen net zo serieus wilt nemen als die van anderen, maar dit tot op heden niet gedaan hebt, heb je waarschijnlijk niet geleerd hoe je met elkaar overlegt op een manier die respectvol is. Het betekent dat je toewerkt naar een situatie die goed en acceptabel is voor beide/alle partijen. Omdat je weet dat je deel uitmaakt van een groter geheel (partnerrelatie, gezin, familie, vriendenclub, werk, buurt) en beseft dat jouw belang (behoeftes en wensen) net zo belangrijk zijn als het belang van de ander(en).
  
  Roep je wel eens "nu ben ik aan de beurt!" of "Ik wil voluit leven!"? Dan loop je het risico dat je (onbewust) je eigen belang leidend maakt en je bij het maken van je keuzes het verwijt krijgt dat je geen rekening houdt met anderen.
  
  Waar je je eerst aanpaste uit eigen belang (doel: me veilig en geaccepteerd voelen in de relatie met jou/jullie), maak je nu opnieuw keuzes uit eigen belang en op basis van wat jij nodig hebt.
  
  Herken je wat ik hier schrijf? Goed nieuws: je kunt leren hoe jij je gelijkwaardig opstelt in plaats van onderdanig/minderwaardig of superieur/meerderwaardig!
  
  Ik help je er graag bij!
  
  

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Jezelf bekrachtigen vanuit interne motivatie

  Jezelf bekrachtigen vanuit interne motivatie

  Moet jij ook zoveel van jezelf? En, hoe bevalt dat? Merk je ook dat de dingen die je moet doen zoveel meer energie vergen dan de dingen die je mag doen? Veel mensen voelen een enorme weerstand zodra ze tegen zichzelf zeggen dat ze ... moeten en ...moeten en ... moeten doen. Eerst moet ik ..... (opruimen, schoonmaken, koken, ...) en dan pas heb ik rust, ben ik goed genoeg, mag ik genieten! Maar echt genieten van de vrije tijd en de activiteit daarna, lukt vaak al niet meer want.... te moe!
  
  En als je dan even een beetje opluchting hebt gevoeld, is dat vaak de volgende dag weer weg want.... dan moet er weer zo veel! We hebben onszelf in een hamster-molentje gehesen waar we in blijven rennen zonder dat er een eind aan komt. Wanneer we uitstappen, merken we dat we geen steek verder zijn gekomen. Alles begint weer van voren af aan.
  
  Neem daarom de tijd om je af te vragen wat je nu werkelijk wilt. Wat wil je eigenlijk bereiken met alles wat je 'moet' van jezelf. Wat vind je echt belangrijk om te doen, om te zijn, om te voelen en te ervaren? Wat geeft jou echt voldoening?
  En kun je accepteren dat er grenzen zijn aan wat je per dag voor elkaar krijgt? Kun jij je nog zelf bewust begrenzen en genieten van kleine onverwachte momenten? Is er nog tijd voor spontaniteit?
  Is je 'lijst met belangrijke zaken' misschien niet realistisch en veel te lang?
  Begrenzen geeft echte rust, voldoening en de vrijheid te doen wat jij op dit moment echt belangrijk vindt.
  Maak contact met je hart om te voelen wat jij waardevol vindt. Neem de tijd om te voelen wat je wel en niet wilt doen. Gebruik je denkvermogen om te beslissen wat nu nodig is.

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Assertiviteit | Assertief zijn en ook angst, irritatie en ander ongemak ervaren

  Assertief zijn en ook angst, irritatie en ander ongemak ervaren

  Denk je ook wel eens: 'als ik maar wat assertiever was, dan zou ik me beter voelen, gelukkiger, me minder snel geraakt voelen, minder aangevallen voelen'? Zie je 'assertief zijn' als een 'veilige haven', een garantie voor gevoelens van 'zekerheid', 'innerlijke rust', 'gelijkmatigheid' of 'krijgen wat ik wil'?
  
  De realiteit is dat 'assertief zijn' in de praktijk betekent 'assertief reageren op wat we meemaken'. Wanneer we ervaren dat andere mensen vriendelijk, attend, behulpzaam, zorgzaam en respectvol met ons omgaan, voelen we ons meestal veilig, op ons gemak, ontspannen, waardoor we gemakkelijker onze wensen en grenzen aan durven geven.
  De realiteit is ook wel eens anders. Niet iedereen reageert zo 'veilig' op ons. Veel mensen reageren impulsief, op basis van hun eigen gekleurde emoties , hun eigen behoeftes en belangen, zonder rekening te houden met die van ons. En eerlijk is eerlijk, dat doen wij zelf toch ook?
  
  Assertief zijn betekent in de praktijk vaak :je telkens weer bewust afvragen 'hoe kan ik hier nu assertief op reageren?' En je realiseren dat assertief gedrag iets anders is dan agressief reageren. Een assertieve reactie houdt zeker in dat je op momenten dat het nodig is, grenzen stelt. Hoe je dit doet, bepaalt of je je assertief of agressief opstelt.
  
  Een vraag die je hierbij kan helpen is: 'wat kan ik nu (op dit moment) doen dat helpend en respectvol is voor ons (alle betrokkenen)?'
  
  Ben je getuige van een misdrijf? Dan kun je gevoelens van angst, boosheid, machteloosheid ervaren. Op basis van de bovenstaande vraag, handel je assertief door zo snel mogelijk 112 te bellen (hulp) en zoek je ondertussen, al dan niet samen met anderen, naar mogelijkheden het misdrijf te stoppen. Dat is namelijk respectvol naar zowel slachtoffers als de daders. Enerzijds door het lijden van slachtoffers te beperken. Anderzijds door te voorkomen dat de dader een nog groter misdrijf begaat.
  
  Krijg je met iemand ruzie om een Parkeerplek waar jullie beiden recht op menen te hebben? Stel je dan ook deze vraag. Misschien ben je overtuigd van het feit dat jij als eerste bij de P plaats was en geef je dit vriendelijk aan in de veronderstelling dat de ander dit zal accepteren. Wanneer de ander dit bestrijdt en de plek vervolgens opeist, kun je opnieuw assertief reageren door je af te vragen wat nu een helpende en respectvolle reactie van jou zou kunnen zijn. In de praktijk blijkt dit niet zo eenvoudig.
  Je voelt je misschien uitgedaagd en vindt de dwingende reactie van de ander onterecht en ongepast. Je ervaart toenemende boosheid en de neiging in discussie te gaan, te verharden in je houding en gedrag. Wat meent die ander wel! Jij laat je door niemand zo behandelen! Voor je het weet reageer je net zo onverbiddelijk en agressief als de ander.
  
  Een assertieve reactie betekent dat je bewust kiest voor gedrag dat helpend en nodig is voor alle betrokkenen. En dan niet alleen op de korte termijn maar ook op de langere termijn. Hiervoor gelden geen algemene regels die we kunnen volgen.
  
  Wanneer we geconfronteerd worden met mensen die zich superieur dan wel onderdanig opstellen, is het vaak minder eenvoudig ons gelijkwaardig en assertief op te stellen. Hoe stellen we onze grenzen? Welke actie is hier respectvol voor ons en de ander(en? Kan dit doel wel altijd bereikt worden?
  Is het de moeite waard, is het nodig dat ik hier nu de barricade voor opga?
  Is de manier waarop ik dit wil gaan doen ook helpend op de lange termijn of geeft het mij voor nu even een goed gevoel?
  
  'Assertief zijn' en 'respectvol met jezelf en anderen omgaan' is met andere woorden een streven. Een pad dat we niet ongeschonden kunnen bewandelen en waarop we nooit uitgeleerd raken.
  
  De vraag: 'wat kan ik hier nu doen dat respectvol is voor ons' helpt je op weg maar is geen wondermiddel tegen pijn en ander ongemak.
  We hebben veerkracht nodig, het vermogen 'ons verlies te accepteren' (choose your battles) en te blijven leven naar onze eigen waarden waar en wanneer dit mogelijk is.

  
  Meer over Therapie bij assertiever worden →
• Communicatie | De 3 zeven

  De 3 zeven

  Haal voordat je de volgende keer iets impulsief wilt zeggen over iemand tegen iemand anders, je woorden eens door de 3 'zeven'. Stel jezelf de volgende vragen:
  
  1) Is het 'waar' wat ik wil zeggen? Weet ik zeker dat het waar is? Of heb ik het 'van horen zeggen'?
  
  2) Komt wat ik wil zeggen, voort uit een goed hart? Heb ik een goede intentie en heb ik het beste voor heb met de persoon waarover ik iets wil vertellen? Of is het toch een roddel, een oordeel of veroordeling?
  
  3) Is het nodig dat ik dit zeg? Heeft degene, die ik het wil vertellen, deze informatie echt nodig?
  
  Kijk vervolgens eens hoeveel van wat je wilt zeggen, door de 3 zeven komt. Deze oefening is op vele manieren beschreven en wordt toegeschreven aan Socrates. Het helpt je het beste uit jezelf te halen en anderen in hun waarde te laten.
  Veel plezier!

  
  Meer over Therapie bij communicatieproblemen →
• Communicatie | Over wensen en grenzen

  Over wensen en grenzen

  Zonder het door te hebben, communiceren we met anderen zoals dat voor ons vanzelfsprekend is, zoals we dat gewend zijn, zoals dat voor ons normaal is.
  
  Ontstaan er conflicten, bespeur je irritatie, en verloopt de communicatie niet 'vanzelf', dan is dat vaak het moment waarop we gemotiveerd raken onze communicatie onder de loepen te nemen.
  
  Een veel gehoorde irritatie heeft te maken met, wat ik 'binnen komen zonder kloppen' noem.
  Een partner komt thuis na een dag werken (of van de supermarkt of...) en begint direct tegen huisgenoten of partner te praten, te vertellen, te vragen. Of omgekeerd, de partner en/of andere huisgenoten die thuis zijn, beginnen direct te praten, vragen, vertellen op het moment van jouw thuiskomt.
  
  Dit hoeft opzicht geen probleem te zijn wanneer degene die wordt aangesproken op dat moment tijd en aandacht heeft en ook wil geven aan degene die 'zonder te kloppen binnenkomt'.
  Maar wat als degene die wordt aangesproken geconcentreerd bezig is met een bezigheid waarbij aandacht is vereist?
  Hij of zij kan zich overvallen voelen, verstoord of zelfs geïrriteerd en dit laten merken. Ook degene die graag hoort wat de ander wil vertellen....alleen niet nu, niet op dit moment.
  
  Veel ongemak en irritatie kan worden voorkomen als we onszelf bewust worden van de ander aan wie we iets kwijt willen (waar ben je mee bezig?) en rekening houden met de ander (komt het je nu uit?).
  Met andere woorden: wanneer we eerst even 'kloppen' in plaats van ongevraagd binnenkomen vallen met ons verhaal. Wanneer we bijvoorbeeld zeggen 'ik zou je graag iets willen vertellen over wat ik heb meegemaakt (= wens); komt het je nu uit (= andermans grens respectvol naderen)?
  
  Grote kans dat degene aan wie we de vraag stellen, zich gezien en gehoord voelt, eerlijk durft antwoorden op onze vraag en met bewuste aandacht naar ons luistert op het moment dat we ons verhaal en/of vraag delen.
  
  Door te 'kloppen' stellen we ons gelijkwaardig en respectvol op en nemen we niet alleen onszelf, ook de ander serieus.
  We zijn het meestal wel gewend te doen en te ervaren in de omgang met onze collega's. Maar we kunnen we doen in al onze relaties, ook wanneer we omgaan met kinderen, pubers en ja, partners.
  
  

  
  Meer over Therapie bij communicatieproblemen →
• Bindingsangst | Twijfel je aan de ander of jezelf?

  Twijfel je aan de ander of jezelf?

  Wil je in principe wel een vaste relatie maar voel je iedere keer een impuls tot 'meer afstand' zodra de relatie hechter wordt?
  Vraag je dan eens af wat de diepere reden hiervoor is.
  
  En dan bedoel ik niet: onderzoek je argumenten die je stimuleren meer afstand te houden als de relatie hecht wordt. Als je afstand wilt houden tot je partner, vind je geest wel bijpassende argumenten of te wel 'bewijs' waarom je dit zou moeten doen.
  
  Ik bedoel wel: ga bij jezelf na welke gedachten er bij je op komen als een relatie intiemer wordt. Wat gaat er allemaal door je heen? Welke flarden, gevoelens, beelden, ideeën doemen er in je op? Ga er niet over nadenken, neem ze waar, schrijf ze allemaal eens op.
  
  Kun je thema's herkennen? Is er iets dat je wilt vermijden of juist wilt bereiken? Twijfel je of jij je wel kwetsbaar wilt en durft opstellen? Twijfel je of jij je partner de emotionele ondersteuning wilt en kunt geven die hij of zij nodig heeft?
  
  Het kan zijn dat een intieme relatie je onbewust beangstigt.
  Misschien probeer je jezelf te behoeden voor pijn omdat je te weinig emotionele bevestiging hebt gehad als klein kind. Misschien heb je als kind ervaren dat je er voornamelijk was voor een (emotioneel) behoeftige ouder.
  Of heb je juist ervaren dat de ander er altijd was voor jou maar heb je niet geleerd hoe je er emotioneel voor de ander kunt zijn?
  
  Het valt niet mee dit onderzoek in je eentje te volbrengen. In de meeste situaties helpt een professioneel traject dit proces versnellen.
  
  Aarzel dus niet hulp te vragen wanneer je relatie je lief is.
  
  

  
  Meer over Therapie bij bindingsangst →
• Bindingsangst | Bindingsangst of....

  Bindingsangst of....

  Het valt me op dat er erg snel over bindingsangst. Zo was er een jonge vrouw die na een, voor haar, abrupt verbroken relatie met haar eerste vriend, merkte dat ze voorzichtiger was geworden in het aangaan van een nieuwe relatie. Zij vroeg hulp bij haar 'bindingsangst'.
  Tijdens de intake bleek dat zij eigenlijk helemaal geen moeite had met het aangaan van een nieuwe relatie. Wat ze lastiger vond was het omgaan met 'gedoe' in een relatie. Al snel bleek dat zij niet goed wist hoe ze een hoogopgelopen woordenwisseling kon stoppen. Zij had hier nog geen ervaring mee opgedaan en geen voorbeelden van gezien. Haar ouders hadden eigenlijk nooit strijd, gaven elkaar en hun kinderen veel ruimte voor hun eigen ontwikkeling en zetten hen en elkaar niet onder druk. Ze heeft zich thuis altijd erg gesteund, geaccepteerd en vrij gevoeld.
  De keerzijde was dat ze niet geleerd had hoe ze kon reageren op verwijten, onbegrip en verwachtingen.
  Haar vroeg ontwikkelde zelfvertrouwen en natuurlijke leergierigheid kwamen haar goed van pas bij het aanleren van nieuwe vaardigheden.
  Tip: pas op met het gebruik van labels. Voor je het weet frame en beperk je jezelf of anderen onnodig.

  
  Meer over Therapie bij bindingsangst →
• Depressie | Je te verantwoordelijk voelen

  Je te verantwoordelijk voelen

  Wist je dat je depressieve gevoelens kunt ontwikkelen als je je te verantwoordelijk voelt voor de gevolgen van je eigen gedrag?
  
  Hoewel we geneigd zijn de oorzaak van fouten het liefst buiten onszelf te leggen en alle positieve resultaten aan onszelf toe te schrijven, zijn er ook mensen met een te sterk ontwikkelde interne attributie.
  Wanneer er iets niet goed gaat, leggen ze de schuld bij zichzelf zonder te onderzoeken of dit echt wel zo is. Wie dat doet loopt de kans somber te worden en langdurig negatief over zichzelf te gaan denken.
  
  De schuld altijd buiten jezelf leggen, heeft een antidepressiva werking. Tegelijk voorkomt het dat je verandert omdat het 'foute' buiten jezelf ligt en dus ook vindt dat die ander of de buitenwereld moet veranderen.
  
  Daarom is het van belang dat je je regelmatig afvraagt: 'Klopt het wel wat ik nu denk? Ben ik wel verantwoordelijk voor deze misser?' Misschien vat jij wat anderen ervaren wel te persoonlijk op. Misschien voel jij je wel verantwoordelijk voor zaken die helemaal jouw verantwoordelijkheid niet zijn?
  
  En omgekeerd: ook wanneer je de verantwoordelijkheid en schuld altijd bij anderen en de buitenwereld legt, is het zinvol je af te vragen: 'Klopt het wel wat ik nu doe en denk? Wat is mijn aandeel in deze situatie?'
  
  Vind je dit zelfonderzoek lastig? Vraag dan feedback aan mensen die je vertrouwt en die eerlijk durven zeggen wat ze denken.
  
  Je kunt ook de hulp van een professional inschakelen om jezelf beter te leren kennen en te leren hoe je bewust anders kunt reageren.
  
  Veel succes!
  
  

  
  Meer over Therapie bij depressie →
• Echtscheiding | Leer samenwerken op een respectvolle manier

  Leer samenwerken op een respectvolle manier

  Wanneer je gaat scheiden en je hebt kinderen, wil je graag dat de kinderen zo min mogelijk te leiden zullen hebben van de scheiding.

  
  Wanneer dit werkelijk je doel is, dan komt dat tot uiting in hoe je met je ex-partner samenwerkt of leert samenwerken. Veel ouders die gaan scheiden , komen er al snel achter dat het patroon dat ze willen ontvluchten nog steeds actief is na de scheiding.

   

  En dus ook: dat ze omwille van de kinderen zullen moeten leren samenwerken op een respectvolle manier en elkaar serieus moeten nemen. Iets wat vaak als erg lastig werd ervaren in de relatie.

  
  Meer over Therapie bij echtscheiding →
• Echtscheiding | Zorg voor een 'fanclubje'

  Zorg voor een 'fanclubje'

  Een echtscheiding gaat je niet in de koude kleren zitten. Bijna iedereen die het meemaakt ervaart gevoelens van onzekerheid en twijfel. Het valt niet mee jezelf overeind te houden.

   

  Zorg daarom voor een 'fanclubje': mensen bij wie je terecht kunt, mensen die naar je luisteren, die accepteren en begrijpen dat je je nu wat onzeker voelt maar jou er niet anders om behandelen en waarderen.

   

  Je kunt ook professionele hulp zoeken wanneer je voor langere tijd onzeker blijft.

  
  Meer over Therapie bij echtscheiding →
• Echtscheiding | Leer je partner weer met 'nieuwe ogen' zien

  Leer je partner weer met 'nieuwe ogen' zien

  Voordat mensen gaan scheiden, worden ze zich meestal bewust van het gegeven dat ze niet meer van hun partner houden. Vaak is dat voor 1 van de partners een reden om de kwaliteit van de relatie ter sprake te brengen.
  
  De boodschap 'mijn gevoel voor jou is weg' komt bij de andere partner soms als een slag bij heldere hemel binnen.
  
  In veel gevallen (let op: niet alle gevallen!) heeft het ontbreken van het gevoel letterlijk te maken met 'niet meer van je partner houden' in de zin van 'je partner voor lief nemen in plaats van lief te hebben'.
  
  Wanneer we onze partner voor lief nemen en onze aandacht meer richten op ons werk, onze kinderen, collega's en vrienden, is het niet vreemd dat ons 'gevoel' voor onze partner verdwijnt.
  We leven in een drukke tijd waarin we ongemerkt vooral binnen ons eigen perspectief blijven denken, kijken, redeneren en doen.
  
  We luisteren niet meer om de ander en diens perspectief te willen begrijpen maar we luisteren om te reageren. We verlaten ons perspectief niet meer en denken te weten wat de ander denkt en bedoelt.
  
  Daarnaast is het belangrijk je af te vragen: hoe geef ik aandacht aan mijn partner? Misschien heb ik wel aandacht voor wat h/zij in mijn ogen niet goed doet maar ben ik uit het oog verloren wat vanzelfsprekend goed gaat?
  
  Het voor lief nemen in plaats van elkaar dagelijks bewust liefhebben is een sluipmoordenaar voor veel relaties.
  
  Het goede nieuws is dat je het tij kunt keren! Zeker de moeite van het proberen waard. Leer je partner weer met 'nieuwe ogen' zien, leer je eigen gekleurde bril en privé logica kennen en leer hoe je de ruimte tussen elkaar kunt over overbruggen.

  
  Meer over Therapie bij echtscheiding →
• Echtscheiding | Zelfreflectie helpt je je bewust te worden van patronen

  Zelfreflectie helpt je je bewust te worden van patronen

  Veel mensen ervaren dat 'zij zichzelf kwijt zijn geraakt' en dat 'zij zichzelf weer terug willen vinden'. Ken je dat gevoel?
  
  Hoe kan dat? Je bent toch immers altijd jezelf? Hoe zou je iemand anders kunnen zijn? Er is toch niemand die jou van binnen aanstuurt?
  
  In de praktijk komt het er vaak op neer dat mensen zich verloren hebben in hun eigen privé logica en het contact met 'binnen' (innerlijke ervaringswereld) verloren hebben. Ze zijn onafgebroken aan het denken, het oplossen van problemen, het plannen van activiteiten en het opstellen van to do lijstjes. Als er al wat gevoeld wordt, is de reactie vaak meer denken, piekeren en proberen op te lossen.
  
  Tijd om een pas op de plaats te maken en bewust je persoonlijke binnenwereld te gaan verkennen. Denk je dat jij jezelf goed kent? Helaas blijkt uit onderzoek dat we onszelf en onze kennis over onszelf grenzeloos overschatten.
  
  Zeker wanneer je verstrikt raakt in je privé logica, je eigen manier van denken die er op gericht is 'alles zo te houden zoals het is' (en met alles wordt bedoeld: je eigen overtuigingen, de conclusies die je trekt, je geloof in jezelf, hoe je denkt over anderen en de wereld om je heen: je gekleurde bril) is het tijd voor zelfonderzoek.
  
  Zelfreflectie helpt je je bewust te worden van niet helpende patronen in jezelf. Zodat jij jezelf weer bewust kunt aansturen in plaats van alleen je cruise control te gebruiken.
  
  Begeleiding door een psycholoog, counselor of coach kan je hierbij helpen. We hebben namelijk altijd iemand nodig die ons spiegelt. We leren en ontwikkelen alleen in relatie met anderen. En ja, dat geldt ook voor psychologen, counselors en coaches ;-)

  
  Meer over Therapie bij echtscheiding →
• Echtscheiding | Het belang van je kind voorop

  Het belang van je kind voorop

  Veel mensen die gaan scheiden zeggen dat ze het belang van hun kind voorop stellen. In de praktijk blijkt dit niet altijd zo gemakkelijk te zijn.
  
  Wil je als ex-partners en ouders doen wat nodig is in het belang van jullie kind(eren), dan zullen jullie moeten samenwerken en luisteren naar elkaar om elkaar te begrijpen in plaats van luisteren om impulsief op elkaar te reageren.
  
  Investeer daarom ook na jullie scheiding in jullie relatie als ouders en schakel hulp in als jullie in oude patroneren vervallen waardoor de samenwerking spaak loopt. Je kind is erbij gebaat.

  
  Meer over Therapie bij echtscheiding →
• Eenzaamheid | Ontwikkel moed om te leren wat je lastig vindt

  Ontwikkel moed om te leren wat je lastig vindt

  Soms is eenzaamheid het gevolg van het uit de weg gaan van lastige situaties. Uit angst iets vervelends te zullen meemaken, vermijden we lastige situaties.

  
  De eerste stap uit eenzaamheid kan dan zijn: moed ontwikkelen om dat te leren doen wat je lastig vindt. Lukt dat niet alleen? Vraag er dan begeleiding bij!

  
  Meer over Therapie bij eenzaamheid →
• Eenzaamheid | Doe iedere dag iets voor iemand anders

  Doe iedere dag iets voor iemand anders

  Je eenzaam voelen is enorm onplezierig. Gelukkig kun je er zelf iets aan doen.
  
  Bijvoorbeeld door jezelf voor te nemen iedere dag 1 of 2 dingen te doen voor iemand anders.
  Misschien is er een familielid, vriend of buur die je een kaartje kunt sturen waarop je vertelt hoe blij je met hem/haar bent.
  
  Misschien is er iemand in je (naaste) omgeving die je even kunt opzoeken of bellen om te vragen hoe het met hem of haar gaat?
  
  Groet eens wat meer mensen in de supermarkt en op straat.
  Kijk iemand eens net iets langer aan dan je gewend bent met je vriendelijke blik. Wat ervaar je?
  
  Op de korte termijn ervaar je daardoor meer verbondenheid met anderen.
  
  Je hoeft niet te wachten, je kunt zelf iets doen!

  
  Meer over Therapie bij eenzaamheid →
• Eenzaamheid | Op zoek naar (h)erkenning

  Op zoek naar (h)erkenning

  De meeste mensen kennen het gevoel van eenzaamheid. De reden waarom we ons eenzaam kunnen voelen, verschilt per persoon.
  Wanneer we iets hebben ervaren dat we graag willen delen met anderen, of dit nu iets moois is of iets verdrietigs, maar er is niemand die er naar wil luisteren of die het begrijpt en kan meevoelen, kunnen we ons erg eenzaam en 'losgekoppeld' (emotionally detached) voelen.
  En laat het nu voor mensen noodzakelijk zijn dat we ons door anderen (minimaal 1 persoon) herkend en erkend voelen.
  
  Zolang we als baby in de buik van onze moeder verblijven, ervaren we ons 1 met onze moeder. Ook na de geboorte blijft dit gevoel van onlosmakelijke verbondenheid met wat er om ons is nog even bestaan.
  Ouders/verzorgers die hun kind spiegelen, dat wil zeggen: nabootsen en zo teruggeven wat hun kind hen toont, laten hun kind ervaren: 'ik zie je, ik herken je, ik erken je', waardoor het kind zich gezien, gehoord, begrepen en verbonden voelt. Stap voor stap leert het kind dat, hoewel het zich niet meer in de baarmoeder bevindt, het zich nog steeds verbonden kan voelen met anderen en de wereld om zich heen.
  
  Veel mensen ervaren dat hun ouders/verzorgers niet altijd in staat zijn hun ervaringen en gevoelens te begrijpen of terug te spiegelen. Ze kunnen hierdoor gevoelens van eenzaamheid ervaren. Wanneer er daarnaast momenten zijn waarop het spiegelen en meevoelen door ouders/verzorgers wel lukt, is een kind meestal goed in staat te herstellen van het de ervaren eenzaamheid.
  
  Het wordt lastiger wanneer je van jongs af aan regelmatig ervaart dat wat je wilt delen, niet wordt herkend en niet wordt begrepen. Je kunt je niet alleen eenzaam maar op den duur ook anders, vreemd en 'niet oké' gaan voelen.
  
  Tijd om in actie te komen. Wanneer we het op de 1 of andere manier thuis niet ervaren, is het belangrijk dat we er elders naar op zoek gaan. En zo gaat het ook vaak. Hoe ouder we worden, hoe meer mogelijkheden we krijgen om de wereld te verkennen, onze kennis te vergoten, contact te zoeken met andere mensen, gelijkgestemden en nieuwe groepen. Als mens hebben we het nodig ons verbonden te voelen met andere mensen en gelukkig kunnen we daar zelf iets aan doen.
  
  Dus blijf niet zitten, wacht niet af. Haal de moed uit je schoenen, kom in de benen en ga op pad, op zoek naar de eerste mens(en) die naar je wil(en) luisteren en je wil(en) begrijpen. Of zoek iemand die je op weg kan helpen deze mensen te vinden. Je mag dan vreemd zijn, er zijn er meer zoals jij en daar zit vast iemand bij die aansluiting kan vinden bij jou.
  

  
  Meer over Therapie bij eenzaamheid →
• Faalangst | Ga op zoek naar bewijs van het tegendeel

  Ga op zoek naar bewijs van het tegendeel

  Faalangst blijft faalangst als we op dezelfde manier blijven reageren op situaties waar we tegen op zien.
  
  Als we denken en geloven dat falen en fouten maken het ergste is dat ons kan overkomen dan zullen we al snel weer kiezen voor het vermijden of creatief verkleinen van dit risico. Met andere woorden: als we blijven geloven in onze eigen virtual reality dan zullen we blijven reageren zoals we tot nu toe deden.
  
  Tip: ga op zoek naar bewijs van het tegendeel (van wat jij gelooft dat WAAR is). Doe waar je bang voor bent en neem waar wat er daarna gebeurt als je bijvoorbeeld een fout maakt. Daag jezelf uit op zoek naar een nieuwe ervaring.
  
  Wat doe je? Wat is daarvan het gevolg? Hoe ga je om met dit gevolg? Wat gebeurt er nu werkelijk?

  
  Meer over Therapie bij faalangst →
• Faalangst | Onderzoek de faalangst in je lichaam

  Onderzoek de faalangst in je lichaam

  Wat kun je doen bij faalangst.
  Wanneer je bang bent iets fout te doen of te falen dan versterkt je manier van denken meestal juist hoe jij je voelt.
  
  Tip: Wanneer je deze faalangst weer voelt opkomen, ga dan eens ergens rustig zitten. Ga met je aandacht vervolgens naar je lichaam (bijvoorbeeld door je ademhaling waar te nemen) en voel wat je in je lichaam voelt zodra je deze faalangst ervaart. Waar neem je deze faalangst waar?
  
  Hoe groot is de plek? Welke vorm heeft deze plek? Zit de plek aan de oppervlakte of juist dieper? Wat is de sensatie die je daar waarneemt? Tintelingen, een steek, een drukkend gevoel?
  Neem alles waar totdat je de plek en de sensatie goed hebt waargenomen en gevoeld.
  
  Vervolgens zeg je: 'Ja, dit is wat ik hier op deze plek voel, waarneem. Het is oké dat het er is, ik geef het even de ruimte. Je blijft er met je aandacht bij en neemt daarna alle eventuele veranderingen waar.
  
  ook deze veranderingen erken je op dezelfde manier en stem je toe op dezelfde manier met bijvoorbeeld dezelfde zin.
  
  Zo koppel je het denken los van het voelen. Juist door je sensaties goed te onderzoeken, te durven voelen, en te beamen (ja, het is oké dat ik dit hier zo waarneem, voel, ik geef het de ruimte), neemt de intensiteit van de sensaties vaak af. Soms verandert de plek waar je iets waarneemt.
  
  Oefen maar eens. Onthoud 1 ding: wijs je zelf niet af, vecht niet tegen jezelf, wil niet dat je dit niet voelt. Weerstand zet juist vast. Erkenning en toestemming verzacht zodat er meer ruimte ontstaat.
  
  Veel succes. Lukt het niet, vraag hulp bij dit proces!

  
  Meer over Therapie bij faalangst →
• Faalangst | En wat is daar zo erg aan?

  En wat is daar zo erg aan?

  Heb je last van faalangst? Probeer je te vermijden dat je fouten maakt?
  Vraag jezelf dan eens af: wat is er zo erg/vervelend aan het maken van een fout?
  Is het antwoord bijvoorbeeld: "ik ben bang voor wat anderen ervan zullen vinden", stel je dan weer de vraag: wat is daar zo erg aan?
  Is het antwoord bijvoorbeeld: "ze kunnen me ongeschikt vinden voor mijn werk", stel je dan opnieuw de vraag: wat is daar zo erg aan?
  Is het antwoord bijvoorbeeld: "Ze kunnen me ontslaan?", stel je dan opnieuw de vraag: wat is daar zo erg aan?
  
  Misschien dat je je dan beseft dat je het vreselijk vind om je overgeleverd te voelen aan anderen. Dat je het lastig vindt om afhankelijk te zijn van anderen. Of iets dergelijks. Je streven alles goed te willen doen, is geen doel op zich. Het is bijvoorbeeld je strategie waarmee je hoopt te voorkomen dat anderen over je kunnen beslissen en jij je machteloos of zelfs hulpeloos voelt.
  
  Door de vraag keker op keer te stellen, kom je bij thema's waar het werkelijk om draait! Wil je daar ondersteuning bij? Neem gerust contact met me op.

  
  Meer over Therapie bij faalangst →
• Faalangst | Wat is je echte thema?

  Wat is je echte thema?

  Als je fouten wilt vermijden, probeer je ook ergens naar te streven.
  Meestal is dat 'het goed willen doen', maar het kan ook 'onzichtbaar blijven voor anderen', 'zo weinig mogelijk verantwoordelijkheid dragen' zijn.
  
  Veel mensen zeggen: 'Ja, ik weet wel dat fouten maken niet erg is en van een ander kan ik het ook best accepteren. En toch kan ik mijn eigen fouten niet accepteren.'
  
  Wat je probeert te vermijden en waar je vaak onbewust naar streeft, staat namelijk niet op zichzelf. Het heeft vaak met een diepere angst of een ander thema te maken.
  
  Veel mensen leven namelijk niet in de realiteit maar in hun eigen virtuele realiteit. Met beelden en ideeën over zichzelf, anderen en de wereld. Met ideeën en verwachtingen over hoe het hoort en zal gaan.
  Wanneer die virtuele ideeën, die overigens wel zijn gecreëerd op basis van echte ervaringen, in botsen met de huidige realiteit, ontstaat er stress.
  
  Probeer te achterhalen wat je probeert te vermijden door alles goed te willen doen. Zie hiervoor mijn andere tip: Wat is daar zo erg aan?
  
  Behoefte aan ondersteuning? Neem gerust contact met me op.
  

  
  Meer over Therapie bij faalangst →
• Faalangst | Jezelf versterken

  Jezelf versterken

  Heb jij door of èn hoe jij jezelf versterkt of juist ontkracht?
  Let je wel eens op wat je eigenlijk tegen jezelf zegt de hele dag?
  Ben jij je bewust van je eigen gedachten?
  Geef jij jezelf moed of ontmoedig je jezelf?
  Wist je dat hoe je denkt, de neiging heeft werkelijkheid te worden?
  
  Word je bewust van je eigen gedachtepatronen, van wat je zegt tegen jezelf, hoe je je daarbij voelt en hoe je vervolgens reageert. Wat is het gevolg daarvan? Heb je gedaan wat je eigenlijk wilde en wat eigenlijk nodig was in die situatie?
  
  Het gaat er bij faalangst niet om dat je iets afleert, maar het gaat er bij faalangst om dat je iets onderzoekt en iets nieuws aanleert.
  
  In ons leven kiezen we onbewust steeds tussen 2 manieren van reageren: versterkend of ontkrachtend, bemoedigend of ontmoedigend.
  
  Ik wil wel, maar ik durf niet.
  
  Waar laat jij je door leiden? Door je angst voor afwijzing, voor kritiek of vernedering, voor verlies van controle op je omgeving, of angst voor stress?
  
  Moedige mensen zijn geen mensen zonder angst. Moedige mensen zijn mensen die juist doen waar ze bang voor zijn omdat ze beseffen dat het nodig is op de lange termijn en/of voor het grotere geheel.
  
  Angstige gedachten vormen ruis in je hoofd waardoor je juist minder presteert, minder goed kunt nadenken tijdens een examen. Angstige gedachten leiden je af van waar het werkelijk omgaat en wat nodig is.
  
  Haal de moed uit je schoenen en beslis vandaag nog:
  Wil ik mezelf versterken (moed inspreken) of verzwakken (angst aanpraten)?
  
  Ik help je er graag bij!
  
  

  
  Meer over Therapie bij faalangst →
• Hyperventilatie | Leer op een natuurlijke manier ademen

  Leer op een natuurlijke manier ademen

  Hyperventilatie hoeft je niet meer te overvallen, je kunt leren het te voorkomen en je kunt leren een aanval te weerstaan.

  
  Leer weer op een natuurlijke manier ademen, zoals een baby ademt: eerst gaat je onderbuik omhoog, daarna je middenrif en daarna je borst.

   

  Vind je dit lastig? Schakel dan de hulp in van een ademcoach. Veel mensen ademen te oppervlakkig, te diep of juist te hoog.

  
  Meer over Therapie bij hyperventilatie →
• Hyperventilatie | Op adem komen

  Op adem komen

  Natuurlijk zijn er veel workshops waarin je kunt leren weer op een natuurlijke manier te ademen. In rust als een slapende baby. In actie adem je actiever en sneller.
  
  Maar beschik je al over deze kennis en vaardigheden en merk je dat je ademhaling dereguleert? Ervaar je wel eens een knellende band om je borst? Wordt je 's ochtends wakken met ademnood?
  
  Dan is het tijd te onderzoeken hoe je momenteel leeft. Je ademhaling is daar een mooie graadmeter voor.
  
  Haal je vooral hoog adem? Of zet jij je adem onbewust vast tijdens een activiteit? Adem je nauwelijks meer uit? Zoals je ademt, leef je.
  Sta eens stil bij jezelf. Kom eens op adem, op verhaal.
  Dat kan bij een ademtherapeut, of bij een andere therapeut die je helpt bij jezelf te blijven en het niet allemaal voor jou analyseert en psychologiseert.

  
  Meer over Therapie bij hyperventilatie →
• Hyperventilatie | Alfabet, tellen en zingen

  Alfabet, tellen en zingen

  Voel je een hyperventilatie aanval opkomen?
  Zeg het alfabet op in 1 ademteug. Dat lukt misschien niet, dus ga door zolang je kunt. Adem in 1 teug diep naar je onderbuik, vervolg het opzeggen van het alfabet en als je bij z bent begin je weer opnieuw.
  
  Wanneer je hyperventileert is de balans verstoord tussen zuurstof O2 en kooldioxide CO2. Stoffen die we beiden nodig hebben in ons lichaam.
  Door hardop te tellen, de letters van het alfabet hardop op te noemen, door te zingen, reguleer je je ademhaling. Je ademt als vanzelf weer diep in op het moment dat je zuurstof nodig hebt.
  
  Bovendien: het alfabet opzeggen, terugtellen van 100 naar 0 en het zingen van een liedje is een activiteit waar je je aandacht bij nodig hebt. Aandacht die je op datzelfde moment dus niet kunt geven aan angstige gedachten.
  

  
  Meer over Therapie bij hyperventilatie →
• Hyperventilatie | 4 in 4 uit

  4 in 4 uit

  Merk je dat je achter adem bent? Kom je voor je gevoel in ademnood? Raak je een beetje in paniek?
  
  Richt je aandacht dan op je ademhaling. Door 4 tellen in te ademen en 4 tellen uit te ademen, en dit even een paar keer vol te houden waarbij je ademt naar de hand op je onderbuik, merk je dat je ademhaling zich normaliseert.
  
  Er ontstaat gaandeweg weer een kleine pauze tussen je in- en uitademing. Je uitademing duurt weer wat langer dan je inademing en na de uitademing is er ook weer een pauze moment. Veel succes!

  
  Meer over Therapie bij hyperventilatie →
• Jaloezie | Jaloers zijn op wat anderen doen

  Jaloers zijn op wat anderen doen

  Op visite bij vrienden die 2 kleine kinderen hebben. Ze zijn bewust jong getrouwd, werken beiden en wonen in een nieuwbouw starterswoning. Ik vertel dat ik weer ga studeren. Mijn vriendin zegt dat ze jaloers op me is. Op de vrijheid die ik heb, op het leven dat ik leid. Zij voelt zich aan alle kanten gebonden.
  
  Ik zit met een mond vol tanden. Wat heb ik aan deze opmerking? Wat is het doel ervan? Het gesprek stokt. Ik bespeur irritatie. Waar blijft de interesse? Na alle verhalen over de kinderen hoopte ik op wat belangstelling en enthousiasme. Maar nee, het gesprek gaat over op de minder leuke kanten van het hebben van kinderen, opnieuw over haar ervaring.
  
  Ik ben jaloers op je. Jij doet wat ik zou willen doen (maar niet kan doen omdat ik andere keuzes heb gemaakt).
  Ik ben jaloers op je. Jij doet wat ik niet durf te doen.
  Ik ben jaloers op je. Jij ziet er zo goed uit en ik niet (en daarom troost ik mezelf met chocola en chips).
  
  Dit soort jaloezie verdeelt, schept afstand. Het is het gevolg van 'luisteren om te reageren'. Het is een teken van egocentrisme, jezelf vergelijken met iemand anders en oordelen dat de ander beter af is dan jij. En hup, daar ben je weer met jezelf bezig en is de aandacht weer op jou gericht.
  Wat ontbreekt is luisteren om te begrijpen, vanuit echte interesse en je kunnen verplaatsten in het perspectief van de ander. Wat ontbreekt is meelevendheid, blij zijn voor de ander omwille van de ander en dit uiten.
  Wat ontbreekt is de acceptatie van alle gevolgen van je eigen keuzes en de daarmee samenhangende verantwoordelijkheid.
  
  Ben je jaloers? Onderzoek wat je te doen hebt.
  Misschien is het je uitdaging alle gevolgen van je keuzes te leren accepteren (en niet alleen de plezierige gevolgen van je keuzes na te streven). Vrijwel alle keuzes hebben een positieve opbrengst en een prijs.
  Misschien is het je uitdaging nu eindelijk de moed uit je schoenen te halen en zelf ook te gaan doen wat jij graag wilt. En ja, dat kost wat. Om te winnen moeten we vaak eerst wat overwinnen.
  
  Je bent geen slachtoffer. Neem de regie en de verantwoordelijkheid voor je leven in eigen hand.
  

  
  Meer over Therapie bij jaloezie →
• Jaloezie | Vergelijk jij je met anderen of laat jij je inspireren door anderen?

  Vergelijk jij je met anderen of laat jij je inspireren door anderen?

  Ben je wel eens jaloers geweest op iemand anders? En? Hoe voelde dat? Hoe dacht je over die andere persoon? Wat deed je om jezelf vervolgens weer goed te voelen?
  
  Jaloezie is vaak het gevolg van je eigen gedrag: je vergelijkt jezelf met de ander en die vergelijking valt negatief uit voor je zelf, dus in het het voordeel van de ander. Je vindt de ander misschien mooier, beter gekleed, slimmer, grappiger, dunner, gespierder, blijer, tevredener, gelukkiger, duurzamer, enzovoort.
  
  Je vergelijkt jezelf met anderen op het gebied van uiterlijk, prestaties en relaties. Het zegt minder over de ander en des te meer over jezelf: je onzekerheid en je angst iets te verliezen.
  Je wenst wat de ander heeft en presteert of wilt meer zijn zo als de ander is.
  Ervaar je extreme jaloezie en merk je dat je vijandig denkt en kunt reageren? Dan is het verstandig hierin verandering aan te brengen. Je dierbaren zullen dit verwelkomen en je hebt grote kans dat je relaties met anderen zullen verbeteren.
  
  Stop met ontkennen, geef toe dat je gevoelens van jaloezie ervaart, erken het.
  Vergelijk je niet langer met anderen maar laat je inspireren door anderen. Keer het om: erken wat je zelf wilt bereiken en werk dat uit in een realistisch plan.
  Vertrouw op je eigen vaardigheden en je vermogen jezelf te kunnen ontwikkelen.
  Gun de ander diens succes, wees oprecht blij voor hem of haar. Richt je op je eigen pad en geef aandacht aan alle stappen die je zet, aan alle kleine en grotere succesjes. Noteer per dag de 3-5 dingen die goed gingen.
  
  Richt je met andere woorden op je eigen gedrag en groei in plaats van je met anderen bezig te houden en hen te willen controleren (laten doen wat jij wil/nodig denkt te hebben).
  

  
  Meer over Therapie bij jaloezie →
• Liefdesverdriet | Onder de radar

  Onder de radar

  Liefdesverdriet heeft veel gezichten. Je kunt pijn en verdriet ervaren wanneer je vriend(in) / partner je vertelt dat h/zij niet meer van je houdt terwijl jij nog veel liefde voelt voor hem/haar.
  
  Het kan bijvoorbeeld een grote schok voor je zijn wanneer je partner je - voor jou compleet onverwacht - vertelt dat hij niet meer van je houdt en niet goed weet wat h/zij aan je heeft.
  Het effect kan zijn dat je de grond onder je voeten voelt verdwijnen en je houvast zoek is. Het beeld dat jij van jullie relatie had, is in 1 keer aan gruzelementen. In je hoofd zoek je naar aanknopingspunten, maar hoe je ook zoekt, je vindt niets. waardoor je dit moment had kunnen zien aankomen.
  Hoe kan het dat h/zij dit nu zegt terwijl je hier geen aanwijzingen voor kunt vinden?
  Op zo'n moment kun je gemakkelijk aan jezelf gaan twijfelen. Heb ik iets gemist? Ben ik te veel met mijzelf bezig geweest? Heb ik wel genoeg aandacht gegeven? Het is niet verkeerd te reflecteren op je eigen gedrag en deze vragen te onderzoeken.
  Wanneer je echter geen bevredigende antwoorden vindt, is het mogelijk dat er iets anders aan de hand is.
  
  Sommige mensen zijn heel goed (geworden) in het verbloemen van wat er werkelijk in hen omgaat. Ze ogen vriendelijk en rustig terwijl ze continu het gedrag van anderen scannen op 'veilig/niet veilig'. Ze zullen niet snel uit hun slof schieten, hun emoties beheersen en een voorkeur voor feiten en rationele argumenten hebben. Daardoor komen ze op anderen vaak rustig, beheerst, en weloverwogen over. Onbewust zijn ze echter continu bezig grip op de communicatie te houden om conflicten en chaos te vermijden.
  
  In een relatie lopen ze vaak onbewust op hun tenen. Met name bij partners die gewend zijn spontaan te reageren en hun gevoelens te tonen.
  Als de spanning hen te veel wordt, kan een simpele uiting van verontwaardiging hen ineens te veel worden en de bom doen barsten. De gelijkmatige, rustige partner reageert vervolgens precies als de 'bully' waar h/zij onbewust continu voor op de hoede is, door te schreeuwen, verwijten te maken, een donderpreek te houden en/of het in 1 keer uit te maken.
  De spontane partner die dit niet had zien aankomen, in verbijstering achterlatend.
  
  Het liefdes verdriet dat na deze abrupte breuk ontstaat, kan er behoorlijk inhakken. Het beeld dat je van jullie relatie had, blijkt niet juist te zijn omdat Je ex-partner anders blijkt te zijn. Niet anders dan je hebt gedacht maar dan je hebt ervaren. Dat laatste kan behoorlijk ontregelend zijn en je doen twijfelen aan jezelf. Besef dan dat je je hiertegen niet hebt kunnen wapenen.

  
  Meer over Therapie bij liefdesverdriet →
• Onzekerheid | Ontwikkel realiteitszin

  Ontwikkel realiteitszin

  Sommige mensen die veel twijfelen en lastig kunnen kiezen omdat iedere keuze ook weer nadelen heeft, ontbreekt het aan realiteitszin.
  
  Wanneer we willen kiezen wat we echt willen en waardevol vinden, willen we onbewust vaak ook dat dit 1 grote PLUS ervaring oplevert. Maar de meeste keuzes hebben niet alleen een positieve 'opbrengst'. Ze vragen ook iets van ons, we betalen er ook een 'prijs' voor in de vorm van een inspanning, een consequentie/logisch gevolg.
  
  Onze hoge, niet realistische verwachtingen kunnen er mede de oorzaak van zijn dat we ontmoedigd raken en passief worden.
  
  Wanneer we bovendien het idee hebben dat anderen, die wel doen wat ze graag willen en belangrijk vinden, daarvan met name positieve gevolgen ervaren, kunnen we ons al snel 'minder', 'kleiner', 'zwakker' of benadeeld voelen.
  
  Realiteitszin ontwikkelen is vaak een eerste vereiste om 'psychisch rechtop' te gaan staan en oprecht te kiezen wat jij belangrijk en waardevol vindt.
  
  TIP: Praat eens met mensen die doen wat ze willen, doen wat ze belangrijk vinden. Vraag naar de gevolgen van hun keuzes, wat ze hebben moeten investeren, incasseren, accepteren en hoe ze dat doen en ervaren!

  
  Meer over Therapie bij onzekerheid →
• Onzekerheid | Onderzoek je IK-grens

  Onderzoek je IK-grens

  Sommige mensen die veel onzekerheid ervaren in hun leven, beschikken niet over duidelijke ik-grenzen.
  
  Wanneer ze bijvoorbeeld iets willen doen dat voor hen belangrijk is maar iemand tegen komen die hen adviseert of uitnodigt iets anders te doen, slaat direct de twijfel toe en gaan ze meestal snel overstag. Na afloop kunnen zij zich vervolgens rot voelen omdat ze niet trouw zijn gebleven aan zichzelf.
  
  TIP: herken je dit bij jezelf? Onderzoek dan je ik-grenzen, vergroot met andere woorden je IK- grens bewustzijn. Ik help je daar graag bij!

  
  Meer over Therapie bij onzekerheid →
• Onzekerheid | Bepaal zelf hoe jij wilt zijn als mens

  Bepaal zelf hoe jij wilt zijn als mens

  Veel mensen voelen zich onzeker omdat ze zijn gaan geloven dat ze de waardering van anderen nodig hebben om zich goed te kunnen voelen over zichzelf. En wat is het gevolg hiervan?
  
  Iedere keer dat je waardering oogst van iemand anders, voel je je tijdelijk even oké. Dit gevoel heeft vaak meer met opluchting te maken dan met voldoening en is meestal van korte duur. Bij je volgende actie sta je weer op de uitkijk naar de volgende blijk van waardering. In de tussentijd, de 'wachtstand', groeit vaak je onzekerheid. Je vraagt jezelf af 'vind de ander het wel goed wat ik doe?' en hoe langer de waardering uitblijft, hoe meer de twijfel groeit en hoe onzekerder jij wordt.
  
  Ben je het wachten en de twijfel moe en dit hele proces beu? Neem dan het heft in eigen hand en richt de blik op de enige waar je altijd en direct invloed op hebt: Jezelf.
  
  Vraag jezelf in het vervolg af: 'Vind ik dat ik mijn werk vandaag goed heb gedaan? Ben ik tevreden met hoe ik vandaag gewerkt heb?'
  
  Geef jezelf een eerlijk antwoord. Geef jezelf de waardering voor wat je gedaan hebt als je er achter staat en het waardevol vindt. Durf ook te zien waar je wellicht de kantjes er van afgelopen hebt.
  
  Bepaal zelf hoe jij wilt zijn als mens, als collega, als werknemer, als werkgever, als partner, als ouder, als zoon of dochter, als vriend of vriendin. Wil je behulpzaam zijn, vriendelijk, mild, duidelijk? Bepaal zelf hoe je wilt zijn, creëer met andere woorden je eigen kompas.
  
  En volg je eigen koers. Je kunt je eigen handelen in het vervolg altijd afstemmen op en aanpassen aan je eigen kompas.
  
  Dat voelt een stuk zekerder. Je verzekert je van jezelf en 'zekert' je in jezelf. Krachtiger kan haast niet!

  
  Meer over Therapie bij onzekerheid →
• Onzekerheid | Gezonde twijfel en zeker zijn van jezelf

  Gezonde twijfel en zeker zijn van jezelf

  Gezonde twijfel en zeker zijn van jezelf.
  
  Weet je dat het heel gezond is dat je aan jezelf twijfelt? En dat je aan de andere kant zeker van jezelf mag zijn? Denk je dat dit niet samengaat of tegenstrijdig is aan elkaar?
  
  Met gezonde twijfel bedoel ik: twijfelen aan de conclusies die je trekt op basis van wat je waarneemt. We horen, zien, voelen dingen en in een fractie van een seconde geven we onze waarneming een betekenis. We trekken een conclusie zodra we anderen iets zien doen of horen zeggen, zodra we zelf iets doen of zeggen.
  
  Twijfelen aan je eigen conclusies houd je bewust en alert. Je beseft dat jouw conclusie maar 1 mogelijke conclusie is en dat het ook anders kan zijn. Zo houd jij je flexibel, blijf je open staan voor nieuwe ervaringen in plaats van 'blijven zien wat je denkt te zien'.
  
  Zeker zijn van jezelf houd in dat jij degene bent die je eigen denken en concluderen aanstuurt. Het beekent niet dat je er zeker van mag zijn dat je iets goed doet.
  
  Wel dat je zeker van jezelf mag zijn, op jezelf mag vertrouwen in de zin van: ik vertrouw op mijn eigen ontwikkelingsmogelijkheden. Ik heb misschien niet altijd invloed op wat mij overkomt maar wel op hoe ik er mee omga. Ik kan van richting veranderen. Ik kan bewust sturing geven aan mijn gedrag en mijn gedachten en daarmee heb ik invloed op hoe ik mij voel.
  
  Je bent niet wat je denkt. Jij bent niet wie je denkt dat je bent. Je bent veel meer dan dat. Jij bent het die dènkt! Jij beschikt over een oneindige bron van creatieve kracht. Houd jezelf niet gevangen in oude gedachten patronen. Heb lef en creëer eens iets nieuws!

  
  Meer over Therapie bij onzekerheid →
• Onzekerheid | Alles wat je denkt en gelooft dat je bent, dat word je

  Alles wat je denkt en gelooft dat je bent, dat word je

  Wie ben ik?
  
  Veel mensen denken over wie ze zijn en raken daar helemaal in verstrikt. Wie ben ik nu echt?
  Laat ik kort zijn: je bent alles, alles wat jij bedenkt en gelooft dat je bent, dat word je. Als je denkt dat jij minder waard bent dan een ander, dan ga jij je er onbewust naar gedragen.
  
  Je ontloopt bijvoorbeeld lastige situaties, je maakt jezelf onzichtbaar waardoor anderen je niet opmerken, je niet vragen voor een klus, hulp of een verjaardag. En het gevolg is dat jij dit als een bevestiging ziet van wat je al denkt 'zie je wel, ze moeten me niet, ze zien me niet, ze willen me niet, ik ben niet de moeite waard'.
  
  Of je overschreeuwt jezelf. Je trekt te veel de aandacht, je neemt een klus aan die eigenlijk te lastig voor je is waardoor je een groot risico loopt dat je te kort schiet. Met als gevolg dat je kritiek krijgt van anderen en jij dit als bevestiging ziet van wat je zelf bent gaan geloven. Ik ben minder vaardig = ik ben minderwaardig.
  
  Wil jij een gezond en optimistisch zelfbeeld (en dito beelden van anderen) ontwikkelen? Onderzoek dan je huidige zelfbeeld en pas dat aan. Ik help je er graag bij.

  
  Meer over Therapie bij onzekerheid →
• Perfectionisme | Ontwikkel de moed 'goed genoeg' te zijn

  Ontwikkel de moed 'goed genoeg' te zijn

  Besef dat perfectionisme de snelste route is naar je voelen falen.

  
  Ontwikkel de moed 'goed genoeg' te zijn. Uniek en net als ieder mens zul je dingen goed doen en wel eens fouten maken. Dat maakt je mens, helemaal mens, met andere woorden: een heel mens!

  
  Meer over Therapie bij perfectionisme →
• Perfectionisme | Me onvoorwaardelijk genoeg voelen

  Me onvoorwaardelijk genoeg voelen

  Veel mensen omschrijven zichzelf als een perfectionist, iemand die alles goed wil doen. Ze geloven dat perfectionisme: 'het goed willen doen' het doel is waar ze naar streven.
  Wanneer we echter onderzoeken wat het gevolg is van 'iets goed doen', blijkt al snel dat ze zich pas 'goed genoeg', 'de moeite waard (om erbij te horen)' of 'op hun plek' voelen wanneer ze iets goed doen, op orde hebben, afgerond hebben, iets zeker weten, iets kunnen. Streven naar perfectie blijkt slechts een manier (route) om zich geaccepteerd en de moeite waard te kunnen voelen.
  
  Onbewust hebben veel mensen het geloof ontwikkeld 'ik moet alles (aan) kunnen, goed doen, weten, overzien' wil ik me op gemak voelen (= erbij voelen horen) temidden van andere mensen. En bij dit geloof hoort de verwachting dat anderen mij pas voor 'vol' (vol-waardig/waarde-vol) aanzien als ik bewijs dat ik het weet, kan, voor elkaar krijg.
  
  Onbewust hebben ze het geloof ontwikkeld dat ze zo, zoals ze zijn, niet goed genoeg zijn om erbij te horen en van waarde te zijn. In plaats van een onvoorwaardelijk geloof in 'ik ben, zoals ik ben goed genoeg' om erbij te horen, de moeite waard om aandacht en liefde te ontvangen, en van waarde te zijn voor anderen'.
  
  Onbewust hebben ze op basis van ervaringen de conclusie getrokken 'ik ben degene die weet (en moet weten) hoe het hoort, hoe het moet; ik ben degene die het doet zoals het hoort en moet; ik ben degene die het zeker weet (kennis).
  Vervolgens is dit geloof in hun persoonlijke routekaart terecht waaraan zij houvast ontleden in het dagelijks leven en hun gedrag op afstemmen.
  
  Belangrijk onderdeel blijft hoe er vanuit de omgeving word gereageerd door anderen op ons gedrag. Ons zelfbeeld is namelijk gebaseerd op wat we hebben ervaren in relatie met andere mensen. We scannen onbewust onze omgeving op zoek naar bevestiging van ons geloof. Ervaren we dat het nog steeds 'klopt' dan geeft ons dit tijdelijk rust. Ervaren we dat het niet klopt, komen we in actie om het kloppend te maken. Bijvoorbeeld door op de vraag 'Gaat het wel goed met je?' te antwoorden met 'Ja hoor, het gaat prima!' terwijl dat niet zo is.
  
  Onze persoonlijke routekaart helpt ons laveren door het leven en omgaan met de situaties die we tegen komen. Het is gebaseerd op aannames over wie wij zijn in relatie tot andere mensen en de verwachtingen die hieruit voortvloeien over gedrag, verantwoordelijkheden van onszelf en anderen.
  Onze routekaart helpt ons in veel situaties.Er zitten meestal veel helpende elementen in onze routekaart.
  Krijgen we echter last van de gevolgen van ons gedrag en/of irriteren we ons als anderen zich niet gedragen naar onze eigen routekaart (= niet doen zoals voor ons normaal is), dan is het misschien verstandig te onderzoeken of onze routekaart nog wel up to date is.
  
  Onze routekaart is immers niet het gebied.
  Onze sociale wereld is groter geworden terwijl onze sociale routekaart voor het grootste gedeelte is gevormd op basis van een klein gebied: onze vroege jeugdervaringen.
  Google Maps update regelmatig routekaarten op basis van recente wijzigingen zodat we onze doelen kunnen blijven bereiken. Ons landschap verandert immers in de loop van de jaren. Oude kaarten zijn beperkt houdbaar.
  Maar wij blijven onze sociale routekaart vaak hardnekkig gebruiken, terwijl ook onze sociale wereld verandert, we nieuwe ervaringen opdoen en we ons doel niet meer bereiken.
  
  Ervaar je dwang, ervaar je stress van je eigen routekaart, van je eigen manier van doen en laten, van je eigen reacties op situaties? Word je streven naar perfectie een obsessie en levert het je meer stress, gedoe en conflicten op dan rust, acceptatie en ontspanning? Neem dan eens tijd om je innerlijke routekaart en onderliggende aannames te onderzoeken zodat je ze bewust kunt updaten op basis van je huidige kennis eenervaring!
  
  Ik help je er graag bij.

  
  Meer over Therapie bij perfectionisme →
• Perfectionisme | Goed genoeg zijn is het beste voor iedereen

  Goed genoeg zijn is het beste voor iedereen

  Vraag je je wel eens af wat perfectionisme eigenlijk inhoudt? Wat het woord perfect betekent?
  Veel mensen zeggen dat ze alles goed wilen doen, het liefst perfect. Maar beseffen ze eigenlijk wel wat ze daarmee bedoelen? En of dat uberhaupt mogelijk is?
  Nu is er al erg veel geschreven over perfectionisme. Je kunt er ook op deze website veel over lezen.
  Het kan enorm helpen wanneer je je eigen bubbel verlaat, je eigen manier van denken en eens te raden gaat bij mensen die er heel anders over denken en spreken.
  Mensen die wars zijn van psychologisch taalgebruik. Mensen die beseffen dat wij als mensheid - en wij mensen als individu - helemaal niet zo belangrijk zijn als we zelf zijn gaan denken.
  Bijvoorbeeld biologen, die de mens als soort naast andere soorten plaatst, ook in historisch en evolutionair perspectief.
  Luister bijvoorbeeld eens naar de podcast op Spotify: Filosofie is makkelijker als je denkt: S2 Aflevering 1: waarom worden we wel beter maar nooit volmaakt? Daarin gaat Coen Simon in gesprek met Midas Dekkers die onder andere duidelijk maakt dat de wereld, met daarin mensen, gebaat is bij veelsoortigheid; dat volmaaktheid niet bestaat en dat ook in de natuur - waar mensen trouwens onderdeel van zijn- niet volmaakt is. En dat we daar vooral blij mee moeten zijn.
  Wellicht dat je na het beluisteren van de podcast vanuit een ander perspectief naar je eigen 'perfectionisme' kunt kijken.

  
  Meer over Therapie bij perfectionisme →
• Piekeren | Best case scenario

  Best case scenario

  Vind je het lastig om keuzes te maken? Richt jij je aandacht vooral op de problemen die je tegen kunt komen? Is piekeren ongewild je favoriete tijdverdrijf? Weet je overal wel een ramp of doem scenario van te maken?
  
  Doe eens gek en keer het om. Schrijf in plaats van een 'worse case scenario' een 'best case scenario'.
  Piekeren wordt niet voor niks 'de verkeerde kant op denken' genoemd (Omdenken quote).
  
  Stel je voor dat je die ene keuze maakt. Hoe beïnvloedt dit je leven positief? Bedenk zoveel mogelijk redenen om het wel te doen. Hoe voel je je als je de mogelijkheden van je keuze bekijkt?"
  
  "When nothing goes right, go left!"

  
  Meer over Therapie bij piekeren →
• Piekeren | Stel jezelf een vraag

  Stel jezelf een vraag

  Wanneer je piekert, lijkt het alsof je op een snelweg zit waar je maar niet van afkomt. Je gedachten volgen een automatisch parkoers waar je geen invloed op lijkt te hebben.
  
  Gelukkig heb je dat wel. Als je van jezelf weet dat je veel piekert, dan heb je de eerste stap al gezet.
  Zodra je merkt dat je piekert, kun je namelijk je snelweg verlaten verlaten, uitvoegen en vertragen door jezelf de volgende vragen te stellen: 'wat ben ik nu aan het doen?', 'is het helpend wat ik nu doe?'
  
  Door bewust uit te voegen, creëer je voor jezelf een mogelijkheid van richting te veranderen, iets anders te gaan doen. Neem daarvoor even de tijd.
  
  Erken wat je aan het doen bent en wijs jezelf niet af. Beaam het zonder het te veroordelen.
  Vraag jezelf af hoe lang je nog wilt piekeren.
  En stel je zelf de vraag: 'wat kan ik nu doen dat helpend is in deze situatie?'.

  
  Meer over Therapie bij piekeren →
• Relatieproblemen | WIJ in plaats van MIJ

  WIJ in plaats van MIJ

  Wanneer we verliefd zijn, hebben we niet altijd door dat we onbewust van onze partner krijgen wat we fijn vinden. Dat kan van alles zijn zoals: aandacht, presentjes, waardering, vrijheid, een luisterend oor, rust, structuur, financiële zekerheid.
  En wanneer we ons geliefd en gewaardeerd voelen, brengt dat het beste bij ons naar boven en gedragen we ons op een manier die onze partner weer fijn vindt. Onbewust start onze relatie op basis van 'jij geeft mij wat ik nodig heb en prettig vindt.'
  
  Wanneer de eerste strubbelingen beginnen en we niet krijgen wat we fijn vinden en ons daardoor bijvoorbeeld alleen, afgewezen, bekritiseerd, onder druk gezet, niet gezien of belemmerd voelen, reageren we meestal op een manier die 'normaal' is voor ons zelf maar niet goed is voor onze relatie.
  
  In het begin leggen we akkefietjes vaak nog bij en zijn we vol hoop dat het wel goed komt. Gaandeweg kan er echter verwijdering ontstaan waardoor we steeds minder nabijheid en intimiteit ervaren.
  Onbewust doen we wat normaal voelt voor onszelf maar niet goed is voor ons beiden, onze relatie. Simpelweg omdat we ons hier vaak niet van bewust zijn, of omdat we niet weten hoe het anders kan.
  
  Wanneer beide partners leren doen wat goed is voor hun relatie, kan het tij gekeerd worden. Het helpt wanneer je ook durft kijken naar je eigen aandeel in jullie relatiepatroon.
  
  Soms lukt het mensen zelfstandig hun relatie nieuw leven in te blazen.
  In de meeste gevallen is hulp en ondersteuning nodig van buitenaf.
  Wil jij je partner ook niet meer voor lief nemen? Waar wacht je dan op. Ga het gesprek met hem/haar aan. Haal de moed uit je schoenen, kom in beweging en als het nodig is: zoek hulp!

  
  Meer over Therapie bij relatieproblemen →
• Relatieproblemen | Bouwen in plaats van bestrijden

  Bouwen in plaats van bestrijden

  Veel mensen zoeken hulp voor ervaren relatieproblemen. Vrijwel altijd wordt er door partners gewezen op wat ze missen in hun relatie waarbij dan bedoeld wordt: 'ik mis dat hij/zij mij aandacht, begrip, waardering, sex, vertrouwen.... geeft'. En als gevolg van het ervaren gemis, gedragen partners zich steeds minder liefdevol (vriendelijk, warm, behulpzaam, waarderend) naar elkaar. 'Als jij mij niet geeft wat ik nodig heb dan geef ik jou niet meer wat jij nodig hebt.'
  Zonder dat ze dit misschien bewust willen, komt partners zo tegenover elkaar te staan en is nabijheid en (emotionele) intimiteit ver te zoeken. Elkaar beoordelen en zelfs veroordelen wordt steeds gemakkelijker.
  
  Wat ontbreekt in veel gevallen is oprechte interesse in elkaar, zonder kritiek en verwijten, zonder gelijk te willen krijgen en alleen te horen wat in je eigen straatje past.
  Interesse voor jou, omdat je zo anders bent dan ik en omdat ik van jou wil houden en niemand anders. Omwille van onze relatie, in het belang van ONS, waar we beiden gelijkwaardig zijn aan elkaar maar niet gelijk, en waar het dus niet alleen gaat om 'jij moet doen wat ik nodig heb'.
  
  Veel mensen hebben niet geleerd hoe je gelijkwaardig met elkaar omgaat. Welke taal je dan gebruikt, hoe je dan naar elkaar luistert en met elkaar omgaat.
  
  Veel mensen hebben niet echt geleerd wat het betekent elkaars perspectief te leren kennen en verkennen. Of hoe je luistert 'met oren op steeltjes' naar de ander die zo anders is zonder direct te reageren met een gedachte, oordeel, antwoord.
  
  Luisteren om te reageren resulteert maar al te vaak in energieverlies, onbegrip en irritatie en kost uiteindelijk vaak veel tijd.
  
  Merk je dat jullie elkaar meer bestrijden dan met elkaar samenwerken? Denk je dat je je partner kent en al weet hoe hij of zij gaat reageren? Dan is het tijd om te bouwen aan je relatie in plaats van elkaar af te breken.
  
  Neem elkaar niet voor lief. Heb elkaar lief.
  
  Leer elkaar met nieuwe ogen te zien, met nieuwe oren te horen en met nieuwe handen te voelen.
  'Het geheim van verandering is al je energie te richten, niet op het bestrijden van het oude, maar op het bouwen van het nieuwe'.

  
  Meer over Therapie bij relatieproblemen →
• Relatieproblemen | Je gelijkwaardig opstellen in relaties

  Je gelijkwaardig opstellen in relaties

  Je houdt van je partner maar af en toe zou je hem of haar wel achter het behang willen plakken.
  Je bent vaak heel gelukkig samen en kan je op andere momenten vreselijk irriteren aan diens gedrag.
  Vaak ervaar je op die momenten ongelijkwaardigheid tussen jullie.
  Het kan zijn dat je irritatie ervaart omdat je partner zich onderdanig (=minderwaardig) of juist (moreel) superieur (= meerderwaardig) gedraagt.
  Het kan ook zijn dat je dit zelf doet en eigenlijk vindt dat je partner zich moet gedragen naar wat jij normaal vindt en verwacht.
  
  Sommige relaties zijn gebaseerd op ongelijkwaardigheid: 1 partner stelt zich op als 'redder', 'helper', 'leermeester/juf' en de andere partner ontvangt de redding, hulp en lessen al dan niet gretig. Zolang het evenwicht blijft bestaan, is de relatie in balans. Maar wanneer 1 van de partners niet meer tevreden is over diens rol, leidt dit vaak tot problemen.
  
  De 'redder/helper/leermeester' accepteert bijvoorbeeld geen tegenspraak, laat staan kritiek of afwijzing. De 'geredde/hulpbehoevende/leerling' ontwikkelt een eigen mening, wil bijvoorbeeld iets zelfstandig gaan doen en/of inspiratie (ook) elders opdoen.
  
  Het kan ook andersom: de 'redder/helper/docent' wil ook wel eens geholpen worden en niet meer altijd te hulp schieten. De 'hulpvrager/leerling' weigert diens eigen rol op te geven en protesteert tegen deze 'eenzijdige opzegging van het contract'.
  
  Het komt ook voor dat beide partners niet meer happy zijn met hun rol maar niet goed weten hoe ze het patroon op een vriendelijke, respectvolle manier kunnen veranderen.
  Dat is niet zo vreemd. Wat je aandacht geeft groeit en waar je veel aandacht aan hebt besteed, is vaak heel stevig in je geworteld.
  
  Als partners kunnen jullie op zoek gaan naar voorbeelden om je heen (of uit boeken, films) van mensen die gelijkwaardig met elkaar omgaan. Die elkaar ondersteunen, respecteren en vrijlaten. Die met elkaar van mening kunnen verschillen zonder in vervelende 'pingpongspelletjes te raken.
  
  Je kunt ook begeleiding vragen bij een therapeut die jullie hierbij ondersteunt.

  
  Meer over Therapie bij relatieproblemen →
• Relatieproblemen | Emotionele onvolwassenheid herkennen

  Emotionele onvolwassenheid herkennen

  Ben je emotioneel volwassen? Dan respecteer jij de individualiteit van je partner en ga je er niet van uit dat zij hetzelfde wil als jij. Je vindt het normaal dat je rekening houdt met de gevoelens en grenzen van je partner. Je vertelt haar niet wat ze moet denken, voelen en doen. Je luistert met oprechte interesse naar haar, stelt geen eisen maar overlegt met haar. Grote kans dat zij zich door jou gezien, gehoord en begrepen voelt.
  
  Ben je emotioneel onvolwassen? Dan is de kans groot dat je controle of grip wil hebben op je partner door hem bijvoorbeeld te vertellen hoe hij zich echt voelt, hoe hij in elkaar zit, wat hij bedoelt en wat hij zou moeten doen. Misschien analyseer en psychologiseer je zijn gedrag op een manier die in je eigen straatje past. Grote kans dat hij zich door jou niet gehoord en gezien/begrepen voelt.
  
  Veel mensen hebben niet in de gaten dat ze emotioneel onvolwassen zijn, simpelweg omdat ze opgevoed zijn door ouders die dat ook niet waren.
  
  Het goede nieuws is dat je ook op latere leeftijd kunt leren hoe je op een emotioneel volwassen manier met elkaar kunt omgaan.
  Zoek hulp bij een systeem en/of relatietherapeut en ga ervaren wat je kunt doen om het tij te keren zodat de liefde weer kan opbloeien.

  
  Meer over Therapie bij relatieproblemen →
• Rouwverwerking | Alle gevoelens en gedachten mogen er zijn

  Alle gevoelens en gedachten mogen er zijn

  Wanneer je een dierbare verliest, ontvang je meestal lieve woorden van steun uit je omgeving. Maar niet iedereen weet dat je misschien gemengde gevoelens ervaart na het overlijden van bijvoorbeeld een familielid of partner.
  
  Zo kun je verdriet voelen omdat de persoon die is overleden een naar ziekbed heeft moeten doorstaan. Terwijl je ook opluchting ervaart omdat er een (zware) zorgtaak van je schouders is verdwenen.
  
  Volwassen kinderen kunnen zich bevrijd voelen van hun rol als zoon of dochter na het overlijden van 1 of beide ouders. Buitenstaanders hebben meestal geen weet van hoe jij de relatie hebt ervaren en projecteren vaak hun eigen verwachting ('wat zul je hem/haar missen!) op degene die achterblijft.
  
  Misschien is het lastig met iemand in je naaste omgeving te praten over de gedachten en gevoelens die er in je omgaan na het overlijden van iemand uit je naaste kring. Weet dan dat niets vreemd is en dat alles wat je ervaart aandacht verdient.
  Aarzel niet en neem contact op met iemand die je vertrouwt en die luistert om jou te willen begrijpen in plaats van zelf impulsief te reageren op wat je zegt.
  
  Ken je niemand in je omgeving bij wie je terecht kunt? Neem dan contact op met het algemeen maatschappelijk werk, een rouwtherapeut of psycholoog.
  Veel sterkte toegewenst!

  
  Meer over Therapie bij rouwverwerking →
• Slaapproblemen | Feit of Fictie?

  Feit of Fictie?

  Ben je een slechte slaper? Word je na een paar uur slapen wakker en kom je niet meer in slaap? Merk je dat je gedachten met je aan de loop gaan?
  
  Besef dan dit: je gedachten zijn niet meer dan verhaaltjes die jij jezelf vertelt. Je denkt misschien aan wat je allemaal nog moet doen. Of je bent in gedachten met iemand in gesprek en je bereid je voor op een negatieve beoordeling of afwijzing. Voor je het weet ben je al bezig met iemand van repliek te dienen terwijl de hele veroordeling of afwijzing niet heeft plaatsgevonden. Dit soort gedachten zijn er om je te waarschuwen en voor te bereiden op hoe het - naar jouw overtuiging - gaat en zal gaan. Nachtelijke gedachtes houden je zo bij de les. Maar zijn ze ook waar? Zijn ze echt waar? Of zijn het meer verwachtingen van je die je waarneming kleuren?
  
  Je zult niet de eerste zijn die je eigen Fictie voor Feit aanneemt en daarvoor onbewust keer op keer bewijs meent te zien in je dagelijks leven. Daardoor beperk je jezelf, je ideeën over anderen en je blik op de wereld.
  
  Besef de volgende keer dat je gedachten niet meer zijn dan verzinsels, Fictie, en richt je aandacht op wat echt is: Feit. Voel hoe je in bed ligt en zeg 'dit is echt'. Voel hoe warm het is en zeg 'dit is echt'. Ontspan je lijf en voel alle contactplekken van je huid met het matras, je kussen en je dekbed en zeg 'dit is echt'. Ga desnoods verliggen zodat je in een prettige houding ligt en zeg 'dit is echt'.
  
  Wat je denkt is niet wat er NU is. Richt je aandacht op wat er NU is, wat je nu voelt, je lijf, je ademhaling. Wat je nu kunt horen en eventueel kunt zien (als je ontwaakt uit een nachtmerrie).: 'dit is echt'.
  
  Alles wat je denkt is Fictie en speelt zich af in je hoofd, niet in het echt.
  Je hoeft niet alles te geloven wat je denkt. Besef dat het ook allemaal anders kan zijn dan jij denkt. Gun jezelf die verrassing en verruim je ervaringswereld. Veel succes.

  
  Meer over Therapie bij slaapproblemen →
• Stress | Oefening: rustiger in je lijf en hoofd

  Oefening: rustiger in je lijf en hoofd

  Wanneer je stress ervaart en gaat piekeren merk je vaak dat dit niet altijd helpt. Probeer de volgende keer eens dit:
  
  > Stop met wat je aan het doen bent en ga even ergens rustig zitten waar je niet gestoord kunt worden.

  > Zet je telefoon uit. Ga goed zitten, rechtop, hoofd recht op je nek.

  > Sluit je ogen, ontspan je schouders en richt je aandacht op je ademhaling.

  > Voel even hoe die naar binnen en buiten stroomt. Volg je ademhaling zonder er iets aan te veranderen.

   

   

  > Ga dan met je aandacht naar het gevoel van stress. Waar voel je de stress in je lijf? Ga daar met je aandacht naar toe, probeer dit gevoel waar te nemen, te onderzoeken (hoe groot is het, welke vorm heeft het, hoe zwaar is het, beweegt het) en opnieuw: zonder er iets aan te willen veranderen.

   

   

  > Blijf er bij en sta het toe er te mogen zijn. Wijs het niet af, wil er niet van af, ga er juist naar toe met je aandacht en sta het toe er te mogen zijn, geef het zelfs de ruimte. Blijf er bij met je aandacht, wanneer er iets verandert, merk je dit op en erken je dit ook.

  
  > Je kunt je aandacht maar op 1 ding tegelijk richten. Mochten er toch weer gedachten komen, prima, je merkt het op, ze mogen er zijn maar jij gaat met je aandacht weer naar je lijf, naar de plek waar jij de stress fysiek voelt.

   

  > Op deze manier, door met je aandacht bij je lichaam te blijven, wordt het rustiger in je lijf en in je hoofd. Misschien ervaar je uiteindelijk, met oefening, zelfs een leegte. Blijf daar even bij, dat is helemaal oké.

   

  > Vanuit deze stilte of leegte valt je misschien zo maar iets in, een inzicht of wat je zou kunnen doen, een oplossing. In ieder geval is het ook een prima uitgangspunt om de draad kalmer weer op te pakken. Veel succes!

  
  Meer over Therapie bij stress →
• Stress | DIY oefening bij stress

  DIY oefening bij stress

  We ervaren allemaal wel eens stress en hoe we stress ervaren en erop reageren, is voor ieder van ons verschillend.
  
  Sommigen reageren uiterst effectief op stress en doen precies wat op dat moment nodig is.
  Anderen ervaren juist het tegenovergestelde en reageren impulsief op de door hen ervaren emoties.
  
  Wanneer je gedrag achteraf jou en anderen niet heeft geholpen, is het verstandig je impusieve reactie te leren beheersen zodat je beter kunt nadenken over wat nodig en wenselijk is op dat moment.
  
  De eerste stap die je daarvoor kunt zetten is 'terugkomen met je aandacht in het hier-en-nu' als je merkt dat je gedachten op hol slaan met alle emoties en impulsieve reacties tot gevolg.
  Je kunt deze oefening ook doen wanneer je juist veel voelt en daarin vast komt te zitten. De oefening helpt je je aandacht te verleggen zodat je weer 'los' komt. Daardoor kun je met meer afstand nadenken over hoe je het beste kunt reageren. Bijvoorbeeld door je eerst te focussen op het laag en ontspannen ademhalen.
  
  De 5 – 4- -3- -2- -1 oefening
  
  Doel: met je aandacht in het 'hier-en-nu' komen wanneer je stress en angst ervaart
  
  Noem 5 dingen die je ziet…
  Noem 4 dingen die je kunt aanraken…
  Noem 3 dingen die je kunt horen…
  Noem 2 dingen die je kunt ruiken…
  Noem 1 ding dat je kunt proeven…
  
  Herhaal de oefening indien nodig. Kom daarbij in beweging als dit je helpt je aandacht te verleggen en zie, raak aan, luister, ruik en proef met je volle aandacht. Neem daarvoor even de tijd. Het is geen 'quick fix'.
  
  Veel succes!

  
  Meer over Therapie bij stress →
• Stress | DIY oefening: Wat raakt mij zo?

  DIY oefening: Wat raakt mij zo?

  Wanneer je mijn vorig tip hebt gelezen en uitgevoerd (De DIY 5-4-3-2-1 oefening) en merkt dat het nog niet zo eenvoudig is na te denken over wat je het beste kunt doen in de situatie waarin je stress , (boosheid) en angst hebt ervaren, is het tijd voor stap 2.
  
  De 5-4-3-2-1 oefening is een belangrijke oefening waarin je leert dat jij je aandacht kunt verleggen. Als je de oefening vaker doet, zul je ervaren dat heftige gevoelens afnemen zodra jij je aandacht op iets anders richt. Hierdoor leer je dat je geen slachtoffer bent van je emoties en ervaringen. Je leertdat je invloed hebt op hoe je kunt reageren op wat je overkomt, ervaart en voelt. Dit wordt wel onze grootste vrijheid genoemd.
  
  Bij zeer heftige emotionele reacties worden er vaak pijnpunten aangeraakt die diepgeworteld zijn en veel betekenis voor ons hebben. De 5-4-3-2-1- oefening kan ons helpen in wat rustiger vaarwater te komen terwijl we ook beseffen dat dit niet genoeg is. We zullen nader moeten onderzoeken wat het precis is dat ons zo heeft geraakt, oftewel: stap 2.
  
  Onderzoeken wat je zo heeft geraakt is lastig te doen in je eentje. Maar je kunt het altijd proberen.
  
  Oefening: Wat raakt mij zo?
  
  Doel: mezelf beter leren begrijpen
  Methode: luisteren naar wat er in me leeft en onderzoeken wat me ten diepste raakt wanneer ik stress, boosheid en angst ervaar.
  
  Plan een moment voor jezelf, pak een notitieblok en beschrijf de situatie die je hebt ervaren: schrijf op wat er feitelijk is gebeurd.
  
  Beschrijf wat je hebt ervaren: schrijf al je gevoelens en je bijbehorende gedachtes op. Bijvoorbeeld:
  Schrik want hoe kom je daarbij?
  Angst want we waren het hier toch over eens?
  Boosheid want het klopt niet wat je zegt!
  Verdriet want ik wil niet met je vechten.
  Moedeloos want ik heb het je al zo vaak verteld.
  Alleen want je houdt geen rekening met mij.
  
  Schrijf op hoe je hebt gereageerd, wat je hebt gedaan, gezegd, hoe je hebt gekeken.
  
  Schrijf op wat daarvan het gevolg was: voor jezelf, voor de ander (hoe weet je dat, hoe heb je dat wargenomen?), voor de situatie.
  
  Schrijf op welke behoeft en wens er van binnen in je leeft, waar je naar verlangt en wat je hebt gemist in de beschreven situatie.
  Dit geeft weer waar je naar streeft, wat je graag wilt ervaren en bereiken in de betreffende situatie, je relatie met anderen (of je relatie met deze specifieke persoon).
  
  Erken en beaam (‘ja, dit is wat ik …) wat je duidelijk is geworden. Beaam wat er in je leeft zonder het te willen veranderen. Geef het even de ruimte.
  
  Deze oefening kan lastig zijn om in je eentje uit te voeren. Ik help je er graag bij!
  

  
  Meer over Therapie bij stress →
• Stress | Veschillende vormen van onrust en gevoelens van ongemak leren begrijpen

  Veschillende vormen van onrust en gevoelens van ongemak leren begrijpen

  Wanneer we ergens last krijgen, ervaren we gevoelens van ongemak, onrust, stress, fysieke en/of mentale pijn. Allemaal tekens die ons vertellen: Let op, er is wat aan de hand, doe er wat aan!
  
  Hoe we er vervolgens mee omgaan is afhankelijk van onze persoonlijke bewegingsstijl, ook wel copingstijl genoemd. To cope' betekent 'het hoofd bieden aan/ omgaan met'. We hebben allemaal onze eigen manieren om ervaren spanningen te reguleren.
  
  Wanneer onze strategieën onvoldoende helpen, zoeken we soms hulp bij een therapeut. Onder begeleiding verkennen we, naast oorzaken ook nieuwe gedragsalternatieven die we gaan toepassen in de praktijk. Met als doel: ons weer lekker in ons vel voelen = ons weer goed/ontspannen voelen.
  
  Toch ervaren veel mensen in de praktijk dat gedragsverandering niet zo simpel is. Ook wanneer je je bewust anders gaat gedragen, kun je gevoelens van ongemak en onrust ervaren.
  
  Niet omdat de nieuw ingeslagen weg voor jou een verkeerde route is.
  Wel omdat de nieuw ingeslagen weg een onbekende route is waarvan je niet weet hoe je die zult ervaren. Je weet namelijk niet hoe andere mensen op je nieuwe gedrag zullen reageren. Je bent ook nog niet zo bedreven in je nieuwe manier van reageren. En je ervaart dat de 'opbrengst' van je oude gedrag er niet meer is.
  
  Stel je bent gewend om 'overal JA op te zeggen' en daardoor oververmoeid geraakt. Je stelt immers geen grenzen.
  Het voordeel (de wist) van je gedrag is dat andere mensen blij met je zijn en je waarderen ('dank je wel', 'wat fijn dat je dit voor me wilt doen', 'als we jou toch niet hadden', 'gezellig dat je meegaat').
  
  Wanneer het nadeel (oververmoeidheid, relatieproblemen thuis, ...) niet meer opweegt tegen het voordeel, beslis je moedig 'Vanaf nu doe ik het anders!' Je gaat gaat je grenzen beter bewaken, zegt vaker 'nee'.
  Je omgeving moet er aan wennen, ze zijn er vaak niet op voorbereid. Het kan zijn dat mensen reageren met 'he, jammer, ik hoopte eigenlijk dat...' of 'toe nou, dit kan toch zeker nog wel even, het is dringend' en 'goh, wat ongezellig, zo ken ik je niet, dat valt me tegen'.
  
  Je nieuwe gedrag levert je niet alleen winst op (rust, meer energie, beter humeur) maar je betaalt er vaak ook een prijs voor: om leren gaan met teleurgestelde gezichten en reacties van anderen die ook moeten wennen aan je nieuwe gedrag. En dat kan opnieuw voor gevoelens van onrust en stress zorgen.
  
  Misschien wilde je onbewust juist dit soort reacties vermijden met behulp van je oude copingstijl en word je op je nieuw ingeslagen weg geconfronteerd met je verborgen angst voor afwijzing, afkeuring, het idee 'te kort te schieten', gevoelens van waardeloosheid, eenzaamheid.
  De hierbij ervaren gevoelens van onrust en stress vormen dan een waarschuwing dat je groot risico loopt.
  De kunst is dit proces te herkennen en jezelf moed in te spreken je nieuw gekozen route te blijven vervolgen.
  
  Kun je hierbij wel wat hulp en ondersteuning gebruiken? Ik help je er graag bij!
  
  

  
  Meer over Therapie bij stress →
• Zingeving | Onderzoek: Hoe kan ik hier bijdragen?

  Onderzoek: Hoe kan ik hier bijdragen?

  Veel mensen denken na over de zin van het leven. In plaats van te denken wat de zin van het leven is kun je misschien beter denken 'ik ben er, ik leef en wat kan ik vandaag doen dat nodig en helpend is? Hoe kan ik hier bijdragen?'. Op die manier geef je op een positieve manier betekenis aan jouw leven.

  
  Meer over Therapie bij zingeving →
• Zingeving | Draag op een positieve manier bij

  Draag op een positieve manier bij

  Op de bank bedenken wat de zin van het leven is, helpt je vaak niet zo veel verder. Iedereen heeft een eigen visie, vindt er het zijne van.

  
  Ervaren wat de zin van het leven is, is iets anders. Dat doe je vooral door bij te dragen, door iets te doen voor iemand, door mee te doen in teamverband.

   

  Door op een positieve manier bij te dragen, mee te doen, te doen wat nodig is, ervaar je vaker voldoening, krijgt je leven zin!

  
  Meer over Therapie bij zingeving →
• Zingeving | Maak er wat ... van

  Maak er wat ... van

  Wanneer we ontevreden zijn met ons leven, onze persoonlijke omstandigheden, wanneer we ons niet (meer) herkennen in de wereld om ons heen, kan de moed ons in de schoenen zinken. Wat te doen? Waar te beginnen? Piekergedachtes zijn vaak cirkelredeneringen met dezelfde uitkomst: ze vreten energie maar leveren niets op want we komen niet in actie. Ze zetten ons vast.
  
  Wat we nodig hebben is een frisse wind, door onze hoofden, onze harten. Een wind die de zeilen vult van onze levensboot en ons in beweging brengt.
  Die frisse wind komt soms uit onverwachte hoek, zeker voor mensen die openstaan voor inspiratie van buiten af.
  
  Zo kan een liedje of gedicht je aansporen de impasse te doorbreken, in de benen te komen en iets van de dag te maken. Op pad gaan en nieuwe ervaringen op doen.
  Dit is immers ons leven. Het is onze verantwoordelijkheid er iets van te maken als het 'hier' ons niet bevalt.
  We kunnen alleen maar vooruit en we kunnen altijd iets doen.
  
  Iets doen dat iemand anders blij maakt, een vriendelijk woord, een vriendelijke blik, een lief gebaar, een kopje thee, een kaartje, een knipoog, een luisterend oor.
  
  Iets doen dat goed is voor jezelf, een vriendelijk woord, een lief gebaar, een kopje thee, een warme deken, een knipoog in de spiegel.
  
  Iets doen voor de wereld om je heen, je tuin inzaaien met bloemenzaad waarmee je de bijen helpt overleven, een egelhuisje knutselen, voorlezen op een basisschool.
  
  Ervaar wat het met je doet als je in beweging komt en gebruik de voldoening, ontspanning, tederheid, mildheid die je wellicht voelt als brandstof voor je volgende acties en plannen.
  
  Haal de moed uit je schoenen, versterk jezelf en anderen en maak er wat moois, beters, en vrolijkers van! Zaai hoop!

  
  Meer over Therapie bij zingeving →
• Zingeving | Welke rimpeling wil ik te weeg brengen in de wereld?

  Welke rimpeling wil ik te weeg brengen in de wereld?

  Je hebt het misschien al vaker gelezen: als mens bestaan we alleen in relaties met anderen en de wereld om ons heen. Zonder onze interactie met andere mensen, kunnen we niet. We ontwikkelen ons alleen tot mens in de omgang met andere mensen.
  
  ier verwijst de zin "Ik ben omdat wij zijn", onderdeel van Ubuntu (Afrikaanse levensfilosofie) ook naar. Mens zijn we niet en nooit alleen, alles wat we doen heeft impact op anderen en de wereld om ons heen. We zijn daarmee met alles en iedereen verbonden, ook al ervaren we dat niet altijd zo.
  Wat we voor anderen doen, hoe wij ons gedragen ten opzichte van anderen en de wereld, doen we daarmee ook voor ons zelf.
  
  Wanneer je dit goed tot je door laat dringen, besef je dat DE vraag die jij jezelf kunt stellen, is: welke rimpeling wil ik in de wereld brengen? Wat wil ik teweeg brengen? Waar wil ik aan bijdragen? Welke impact wil ik hebben op andere mensen? En op mijn fysieke omgeving? Wat voor voorouder wil ik zijn voor toekomstige generaties?
  
  Daar hoef je echt geen moeilijk antwoord op te geven. Je kunt bijvoorbeeld besluiten dat je vriendelijk wilt omgaan met andere mensen en je iedere dag voornemen bewust je vriendelijke stem en je vriendelijke blik te gebruiken. Niet omdat je wilt dat anderen vriendelijk met jou omgaan, maar omdat jij meer vriendelijkheid in de wereld wilt brengen en daarom mensen vriendelijk tegemoet wilt treden.
  
  Misschien krijg je niet direct dezelfde vriendelijkheid terug. Je hebt immers geen directe invloed op hoe andere mensen met jou omgaan. Hoe je vriendelijkheid doorwerkt in andere mensen, weet je niet. Je weet alleen dat je hebt besloten dat jij liever vriendelijk met anderen omgaat vanuit de wens dat het hen goedlaat omdat je weet: wat ik voor een ander en de wereld doe, doe ik uiteindelijk ook voor mijzelf.
  "Ik ben omdat Wij zijn". Of, zoals mensen de levensvisie van de Maya's - het universum is een grote eenheid waarin alles met elkaar verbonden is' - hebben verwoord: "in Lak'ech, Ala K'in", "Ik ben (een andere) jij, jij bent (een andere) Ik".
  Als ik jou vriendelijk behandel, behandel ik mijzelf ook vriendelijk.
  
  Welke rimpeling wil jij zijn in de wereld?

  
  Meer over Therapie bij zingeving →
• Gelukkig zijn | Van harte leven - Moedig stappen zetten

  Van harte leven - Moedig stappen zetten

  Gelukkig zijn heeft alles te maken met Van Harte Leven: de dingen doen waar je echt achter staat. En daar is voor de één soms, voor de ander vaak moed voor nodig.
  
  Misschien kom je er achter dat je vooral handelt uit angst. Omdat je bang bent afgewezen te worden doe je iets bijvoorbeeld niet. Omdat je bang bent om fouten te maken, kies je de weg van de minste weerstand en durf je geen uitdaging aan te gaan. Terwijl je dat eigenlijk, diep van binnen, wel zou willen.
  
  Wat geef jij aandacht? Je angst of je diepste wens. jouw waarden? Moedige mensen zijn mensen die ook angst voelen maar beslissen dat er iets belangrijker is dan angst. Dat geeft vleugels, meestal niet direct maar wel als je de eerste stappen op jouw pad hebt gezet!

• Gelukkig zijn | Je innerlijke tuin verzorgen en onderhouden

  Je innerlijke tuin verzorgen en onderhouden

  Gelukkig zijn heeft alles te maken met 'tuinonderhoud'. We weten al dat echt tuinieren je helpt je aandacht in het moment te houden. Als je onkruid wiedt, heb je je aandacht nodig omdat je anders die net gezaaide en ontkiemende plantjes wel eens weg kan halen.
  
  Wanneer je je innerlijke mentale ervaringswereld nu eens vergelijkt met een tuin, dan zijn wij de tuinman die deze 'innerlijke tuin' moeten verzorgen en onderhouden. Idealiter is het de bedoeling dat we veilig en prettig bij ons zelf thuis komen.
  
  Maar is dat wel zo? Onderhouden we onze eigen tuin en diens omheining (grenzen) wel? Gedragen we ons niet veel vaker alsof we de tuin zijn?

  
  Impulsief en onbewust? En hoe vaak zijn we in onze tuin, ervaren we bewust wat er in ons omgaat?
  
  Gelukkig zijn heeft alles te maken met hoe we onze eigen innerlijke ervaring- of gevoelswereld onderhouden. Hoe je dat doet? Dat kun je leren!

• Gelukkig zijn | Leef naar hoe jij wilt zijn als mens

  Leef naar hoe jij wilt zijn als mens

  Iedereen wil gelukkig zijn en het liefst altijd. En op social media krijgen we vaak voorgeschoteld dat dit ook haalbaar is. Sommigen zeggen dat het ons geboorterecht is.
  Daar zit je dan op de bank ongelukkig te wezen. Zij wel en ik niet. En voordat je het weet, voel jij je er niet bijhoren. Je voelt je misschien tekort gedaan of juist tekort schieten. In ieder geval niet gelijkwaardig.
  
  Wanneer je als doel hebt 'ik wil gelukkig zijn' en vanuit dat doel je leven leidt, ervaar je vaak veel obstakels op je weg. Obstakels in de vorm van mensen die (onverwacht) een beroep op je doen, je terugfluiten, je herinneren aan iets dat je vergeten bent, je kritiek geven. Obstakels in de zin van 'te weinig financiële middelen' of een lichaam dat niet meewerkt.
  
  Je ervaart soms even een geluksmoment als alles meewerkt en gaat zoals jij je dat wenst. Zonder obstakels die jou in de weg staan.
  
  Voor je het weet ben je gericht op het uit de weg ruimen of omzeilen van obstakels. Veel mensen maken op deze manier anderen verantwoordelijk voor hun eigen geluk. Als hij niet zus of zo deed, dan... of als zij maar eens wat meer dit of dat deed dan.....
  
  Allemaal gedachten en gedrag die een innerlijke houding versterken van argwaan en wantrouwen. Vanuit het idee 'het is in dit leven óf jij óf ik'.
  Een innerlijke houding die zijn oorsprong vindt in 'ik wil gelukkig worden' en 'ik wil dat het mij goedgaat'.
  
  De waarheid is echter dat geluk een bijproduct is van een hele andere innerlijke houding ten opzichte van jezelf, anderen en de wereld/ het leven. Iedereen wil namelijk het liefst op een prettige en ontspannen manier samen leven en samen werken met anderen. Ook als we misschien ontmoedigd zijn geraakt.
  
  Wat een verschil zou het zijn als we elkaar benaderen vanuit deze houding en elkaar echt als mede-mensen gaan zien. Jij bent eigenlijk net als ik. Jij wilt eigenlijk hetzelfde als ik. Jij en ik vormen samen een Wij.
  
  Wanneer we elkaar niet zien als obstakel of concurrent maar als (samenwerkings) partner en kameraad, verandert 'vechten, ontwijken, uit de weg gaan, manipuleren' in 'samenwerken, overleggen, overbruggen, elkaar het beste wensen en ruimte en tijd gunnen'.
  Je kunt niet alleen genieten van je eigen successen maar ook van die van anderen.
  
  Wacht niet tot anderen je als medemens, kameraad gaan behandelen. Start er zelf mee en geef niet op. Ook niet als anderen moeten wennen aan je vriendelijke houding, je mildheid, je oprechte interesse, je waardering en behulpzaamheid. Het is lastig iemand als vijand of concurrent te blijven beschouwen die zich niet zo gedraagt.
  
  Leef naar hoe jij wilt zijn als mens waar je ook bent. Leef zelf bewust en ervaar de vreugde en voldoening die dat schenkt als jij leeft vanuit vertrouwen in de innerlijke houding die we diep van binnen allemaal kennen: 'Ja, ik wil me ook prettig en waardevol voelen in het contact met jou'. Het maakt je sterker en levert je een stabieler en gezonder gevoel van eigenwaarde op. Geluksmomenten ervaar je nog steeds. Ze zullen worden aangevuld met langere periodes van innerlijke vrede.

• Gelukkig zijn | De 3 dingen die goed gingen

  De 3 dingen die goed gingen

  Wil je een eenvoudig recept waardoor jij meer geluksmomenten gaat ervaren? Hier komt ie:
  
  Eindig iedere dag met de vraag: 'wat heb ik vandaag gedaan waar ik blij en of tevreden over ben?' of 'Wat ging goed vandaag?'
  
  Ga dan in gedachten je dag bij langs en benoem tenminste 3 situaties waar jij een aandeel in had, en waar jij tevreden was over hoe je gehandeld hebt.
  
  Dit hoeven geen grote successen te zijn. Alles doet er toe. Het kan ook een stukje zijn van een activiteit die niet helemaal goed ging. Geef aandacht aan datgene wat je deed waar je wel tevreden over was.
  
  Sta vervolgens echt even stil bij dat beeld. Haal het weer voor ogen en 'stap er weer even in'. Voel dan hoe dit voor je is, je dit moment weer bewust te worden.
  
  Heb je nog kinderen die thuis wonen? Stel dan deze vraag tijdens de maaltijd of op een ander moment in de middag of avond. Zo leren kinderen al van jongs af aan dat ze hun aandacht kunnen sturen.
  
  Wanneer we oog hebben voor wat lukt, waar we tevreden mee zijn, voeden we onszelf, versterken we onszelf, en worden we moediger om ook de lastige situaties tegemoet te treden.
  
  Veel succes!
  

• Gelukkig zijn | Gelukkig leven

  Gelukkig leven

  Wie op internet scrollt op zoek naar informatie over je gelukkiger kunt worden, komt regelmatig websites tegen waarop verkondigd wordt dat je geboren bent voor het geluk, geboren bent om gelukkig te zijn. Je kunt je dan behoorlijk rot voelen als het jou niet lukt om gelukkige momenten in je leven te bestendigen.
  
  De waarheid is dat we niet geboren zijn om gelukkig te zijn. We willen dat wel maar het is geen recht en zeker niet iets waar je naar moet streven en dat je koste wat kost blijvend zou moeten ervaren.
  
  We zijn met maar 1 doel op deze wereld en dat is leven. En leven betekent doen en ervaren, meebewegen met wat er gebeurt en daar naar je eigen inzichten het beste van maken.
  Er zijn allerlei filosofen die zich over de vraag 'hoe leef je (goed)', 'wat betekent het om mens te zin' hebben gebogen en hun bevindingen op papier hebben gedeeld. Maar niemand heeft de waarheid in pacht en al helemaal niet waar het de vraag 'hoe word je gelukkig' betreft.
  
  Søren Kierkegaard schreef "Het leven is geen probleem dat moet worden opgelost maar een werkelijkheid die moet worden beleefd". Leven is een werkwoord. Mens zijn, betekent daarom voor mij ‘iedere dag mens worden’ door te doen en ervaren. Door moeilijkheden te overwinnen, ontwikkelen we veerkracht en versterken we onze capaciteiten en vaardigheden. We hebben niet altijd invloed op wat ons overkomt, wel op de manier waarop we ermee omgaan.
  
  Ieder mens is anders, onze omstandigheden verschillen en de situaties die we meemaken en ervaren ook. Hoe we 'Geluk' omschrijven en definiëren, verschilt daarom ook per persoon.
  
  Gelukkige mensen zijn niet perse mensen die geluk hebben in het leven. Ook mensen die tegenslag en verlies meemaken, kunnen geluk ervaren.
  Gelukkige mensen zijn niet perse mensen die alles alleen (kunnen) oplossen. Ook mensen die zich over het algemeen als gelukkig ervaren, zoeken hulp wanneer ze tegen obstakels aanlopen.
  Gelukkige mensen zijn mensen die geen perfect leven verwachten en dit ook niet wensen. Het zijn over het algemeen mensen die mee kunnen bewegen met wat er om hen heen gebeurt, die beseffen dat ze niet altijd invloed hebben op wat hen overkomt maar wel op hoe zij daarmee omgaan.
  Gelukkige mensen begrijpen dat ook hen iets kan overkomen, dat je het er niet altijd zelf naar gemaakt hebt en dat dit ook voor anderen geldt.
  
  Wil jij je gelukkiger voelen? Ben je benieuwd naar jouw eigen definitie van geluk? Wil je graag realistische verwachtingen van het leven, van anderen, van jezelf? Wil je leren omgaan met tegenslagen en meer veerkracht ervaren? Aarzel niet en neem contact met me op. Ik help je er graag mee.
  
  

• Kinderen & jongeren | Storende kinderen zijn ontmoedigde kinderen

  Storende kinderen zijn ontmoedigde kinderen

  Helaas krijgen ook in onze tijd kinderen vooral aandacht wanneer ze storend gedrag laten zien. De extra aandacht vragers, de druktemakers, de clowns, het overdreven brave kind, kinderen die vaak de machtsstrijd aangaan, kinderen die pesten, gemeen of wreed zijn tegen dieren.
  
  Veel ouders en leerkrachten denken dat je storend gedrag kunt voorkomen door kinderen veel complimenten te geven. Het gevaar is dat kinderen daarvan leren dat ze pas goed genoeg zijn als ze een goede prestatie leveren, braaf zijn of er mooi uitzien.
  Of kinderen leren juist: 'wat ik ook doe het is altijd goed' en leren zich nergens meer voor in te zetten. Bij elke potloodstreep op papier krijgen ze immers al te horen 'oh, wat een mooie tekening!'
  
  Kinderen hebben geen straf of complimenten nodig. Kinderen hebben bemoediging nodig. Ze moeten ervaren dat ze erbij horen, capabel zijn en zich kunnen ontwikkelen, dat ze de moeite waard en nodig zijn voor anderen.
  
  Aanmoediging bij nieuw aan te leren vaardigheden. 'Toe maar, als je zo doorgaat, lukt het je wel!'
  Een uitnodiging tot meehelpen. 'Het lukt me niet alleen, wil je me even helpen?'
  Een uitnodiging tot meedenken. 'Hoe zullen we oma dit jaar verrassen voor haar verjaardag? Heb je een idee?'
  En aandacht juist wanneer ze er niet om vragen. Gewoon, om hen te laten ervaren dat ze erbij horen, dat ze worden gezien, gewaardeerd als mens.
  
  Veel kinderen die storend gedrag laten zien, hebben niet geleerd dat ze er onvoorwaardelijk bij horen, over ontwikkelingscapaciteiten beschikken en de moeite waard. Ze hebben soms wel geleerd dat je maar beter de sterkste kunt zijn dan het onderspit delven of je overgeleverd voelen aan anderen.
  Of ze hebben afgeleerd zich in te spannen omdat ze ervaren het toch niet goed te kunnen doen en altijd commentaar krijgen.
  En zo zijn er meer redenen waardoor kinderen onbewust kunnen kiezen voor storend gedrag.
  
  Gelukkig kunnen ouders en leerkrachten leren hoe ze met ontmoedigde kinderen kunnen omgaan.
  
  Interesse? Ik vertel je er graag meer over.
  
  

  
  Meer over Kindertherapie →
• Kinderen & jongeren | Neem je kind serieus, laat het volwaardig meedoen.

  Neem je kind serieus, laat het volwaardig meedoen.

  Veel ouders van pubers ervaren dat het niet altijd meevalt de relatie met hun puberende zoon of dochter goed te houden. "Alsof ik op eieren loop"', is een veelgehoorde uitspraak.
  
  Wat je vroeger zonder problemen kon vragen of zeggen, roept nu irritatie of de verzuchting 'duh' op. Je kind verandert, jullie relatie verandert en je ervaart als ouder dat er ook iets anders van je verwacht wordt. Impulsief reageren pakt steeds vaker verkeerd uit.
  
  Het vergt veel geduld en mildheid niet overal op te reageren, je kind niet te overspoelen met goedbedoelde tips en adviezen en "ik heb je nog zo gewaarschuwd' of "ik heb het je toch gezegd" in te slikken.
  
  Er is niets nieuws onder de zon. In 1964 schreven Rudolf Dreikurs en Vicki Stoltz al het boek: 'Children, the challenge', in het Nederlands vertaald als 'Kinderen dagen ons uit'. Een klassiek boek over het verbeteren van ouder-kind relaties, intelligent, menselijk en zeer praktisch.
  
  In de meeste gezinnen gaat achter schijnbare harmonie een bittere machtsstrijd schuil: ouders proberen hun kinderen hun wil op te leggen, de kinderen verzetten zich daartegen. Rudolf Dreikurs en Vicki Soltz bieden ouders in Kinderen dagen ons uit een democratisch opvoedingsmodel, gebaseerd op gelijkwaardigheid en wederzijds respect tussen ouders en kinderen.
  
  Een meer recent boek met als titel 'Jagen, verzamelen, opvoeden' van Michaeleen Doucleff beschrijft op eigentijdse wijze hoe ouders gebruik kunnen maken van de van nature aanwezige behulpzaamheid bij peuters (laat ze echt meehelpen, laat ze nadoen, neem ze serieus ), hun kinderen kunnen behandelen als de emotioneel onvolwassenen die ze zijn (wees zelf emotioneel volwassen, incasseer geknoei, ongelukjes, het hoort erbij), hun kinderen het meeste leren door zelf het goede voorbeeld te geven (jong geleerd, oud gedaan).
  
  Doucleff heeft zich voor haar boek laten inspireren door verschillende culturen. Het viel haar op dat de kinderen bij de Hadzabe in Tanzania veel volwassener waren dan Nederlandse kinderen. Ze hebben recht op hun eigen agenda, worden in de gaten gehouden maar niet betutteld, en voelen zich 'gezien' in plaats van 'overzien'. Het leidt tot de zelfverzekerdste kinderen op aarde.
  
  Anders gezegd: kinderen leren door te mee te mogen doen, door na te doen en van wat ze doen te leren. Met echte spullen in een echte keuken, op een echt erf, met echte dieren. Door te vallen en zelf weer op te staan, door verantwoordelijkheid te krijgen en te ervaren hoe dat uitpakt . Door te leren van de gevolgen van hun gedrag voor zichzelf en anderen.
  Door serieus genomen te worden, door vanaf het begin al volwaardig en naar vermogen bij te mogen dragen op het moment dat ze dat ook willen (vanaf 1,5 tot 2 jaar). Zonder commando's, boze reprimandes, (lijf)straffen en emotionele chantage of andere manipulatieve (nachts) middelen.
  
  Wie heeft ooit bedacht dat kinderen (en volwassenen) zich eerst slechter moeten voelen om beter te worden? In de praktijk blijkt dit juist averechts te werken.
  

  
  Meer over Kindertherapie →
• Kinderen & jongeren | Puberbrein op AAN zetten

  Puberbrein op AAN zetten

  Sinds een aantal jaren wordt er veel over het puberbrein en de ontwikkeling ervan geschreven. Vaak gebeurt dat op een theoretische manier met mooie grafieken alsof het op zichzelf staat. Ouders kunnen daardoor het idee krijgen dat ze de puber periode van hun kinderen moeten doorstaan, als iets onvermijdelijks waar je kind en zijzelf maar weinig aan kunnen doen.
  
  Wel raar eigenlijk als je beseft dat een dreumes die wil gaan staan en lopen - zoals hij zijn ouders en anderen ziet doen - terwijl hij dat nog helemaal niet kan, enorm wordt aangemoedigd door z'n ouders. Ze zorgen voor een veilige ruimte waarin hun kind dag in dag uit leert staan en lopen. En ja, dat gaat in het begin vooral met vallen gepaard en daarna weer opstaan.
  
  Ook pubers hebben een veilige ruimte nodig: betrokken ouders die - gewenst gedrag voorleven - duidelijke grenzen stellen, kinderen verantwoordelijkheid geven/leren nemen, hen aanmoedigen na te denken over de keuzes die ze willen maken, en vragen stellen over de uitvoering en mogelijke gevolgen van hun keuzes. Ouders die naast hun kinderen blijven staan als er zaken fout gaan en hen helpen te leren van wat er is gebeurd.
  
  Net als baby's en kleine kinderen, beschikken pubers over een groot leervermogen. Moedig daarom enthousiast interesses en talenten aan. Geef ze telkens wat meer vrijheid en verantwoordelijkheid.
  
  Bied als ouders een veilige plek waar iedereen aandacht krijgt. Een plek waar samen gelachen wordt en getroost. Waar je niet iets bijzonders hoeft te zijn of te doen. Waar je eerlijk kunt zijn en kwetsbaar.
  
  Kinderen leren het meest van wat ze zien en ervaren in hun relaties met anderen. Laat dus als ouders zien hoe je dat doet: toon interesse, nodig uit, stel vragen, neem verantwoordelijkheid voor je eigen gedrag en fouten, wees mild, vriendelijk en duidelijk voor jezelf en anderen. Deel waar je van geniet en wat je lastig vindt. Vraag om hulp wanneer je dat nodig hebt. Uit je waardering wanneer je kind meehelpt in huis. Iedereen is waardevolen wil zich van waarde voelen voor anderen. Neem jezelf en elkaar niet voor lief.

  
  Meer over Kindertherapie →
• Boosheid & woede | Wat raakt je echt?

  Wat raakt je echt?

  Veel mensen ontwikkelen razendsnel boosheid wanneer ze ergens door geraakt worden. In plaats van stil te blijven staan bij wat hen van binnen heeft geraakt, worden de pijlen gericht, de messen geslepen en boos gereageerd op basis van (ver)oordelende gedachtes. Zo gaat de aandacht naar degene die de aanleiding was voor de kwetsuur maar niet naar datgene wat van binnen werd geraakt.
  
  Tip: Speel in slow motion de situatie in je verbeelding nogmaals af en neem met aandacht waar wat je als eerste heeft geraakt. Sta erbij stil en blijf er bij, neem het waar, durf het te voelen, erken en beaam wat je aantreft zonder er iets aan te willen veranderen. Zo leer jij jezelf beter kennen en verspil je geen energie aan datgene waar je geen controle over hebt: de ander.
  
  Ervaar dat kwetsbaarheid en kracht hand in hand gaan. Je kunt alleen die zaken (aannames, conclusies, en patronen) veranderen waar jij je van bewust bent.
  

  
  Meer over Therapie bij boosheid en woede →
• Boosheid & woede | Boosheid als reactie op gemis en geweld

  Boosheid als reactie op gemis en geweld

  Als kind ontvangen we voeding van onze ouders/verzorgers. Letterlijk het eten dat we iedere dag ontvangen en figuurlijk in de zin van geborgenheid, troost, liefde, interesse, opbouwende ondersteuning, betrouwbare grenzen, zekerheid.
  
  Zolang we klein zijn, accepteren we onze thuis situatie als 'normaal', zo gaat het bij ons.
  Zodra onze wereld groter wordt en we ook bij andere kinderen thuis komen, leren we dat onze thuissituatie niet altijd/ook normaal is voor andere kinderen. Gedachtes als 'zo'n moeder/vader zou ik ook wel willen hebben' kunnen zomaar opkomen. Ook tv series/films kunnen dit soort gedachtes initiëren.
  
  Het kan zijn dat we (liefdevol, respectvol, bemoedigend, veilig) gedrag van andere ouders bij onze eigen ouders missen.
  Het kan zijn dat we het ontmoedigende en ondermijnende gedrag van onze ouders (negeren, bagatelliseren, kil of bot reageren, dwingen, verbaal en fysiek geweld gebruiken, autoritair eisen, emotioneel en/of gemeen reageren) niet bij andere ouders terugzien.
  We worden ons bewust dat hoe het bij ons thuis gaat niet overal 'normaal' is, dat het ook anders kan. We kunnen hierdoor zelfs gevoelens van jaloezie ervaren.
  
  Als puber ervaren we dat we fysiek groter en sterker worden en ons steeds een beetje minder afhankelijk van onze ouders voelen. Waar we ons als kind wellicht machteloos voelden, ervaren we nu boosheid en misschien zelfs wrok.
  In plaats van te doen wat onze ouders van ons willen of eisen, komen we in verzet. In het begin door innerlijk 'nee' te zeggen en gedachtes te ontwikkelen die ons openlijke verzet ondersteunen. We kunnen hetzelfde gedrag gaan vertonen als onze ouders: hen negeren, minder/niet serieus nemen, kil en bot reageren, eisen en afdwingen of zelfs fysiek geweld gaan gebruiken (gooien, duwen, slaan).
  
  Ook als volwassene kunnen we boosheid ervaren dat te maken heeft met wat we vroeger in onze thuissituatie en relatie met onze ouders hebben gemist. Meestal uit zich dat in (harde) oordelen over bepaald gedrag van onze ouder(s). Vaak gaat daarachter een wens schuil die we niet meer zo goed voelen.
  
  Het is belangrijk dat we als volwassenen inzicht krijgen in de relatie die we als kind hadden met onze ouders wanneer deze doorwerkt in ons huidige leven en huidige relaties met onze partners, kinderen en (schoon)ouders.
  
  Opgroeien met emotioneel onvolwassen ouders laat sporen na. Het is belangrijk oog te hebben voor wat je vroeger gemist hebt in de relatie met je ouders en datgene wat je wel hebt gekregen/ervaren maar niet goed voor je was.
  Zodat jij emotioneel volwassen kunt worden en je gelijkwaardig leert opstellen in relaties met anderen.
  Ik help je daar graag bij.
  

  
  Meer over Therapie bij boosheid en woede →
• Boosheid & woede | Boosheid voelen en uiten

  Boosheid voelen en uiten

  Boosheid heb je in allerlei gradaties. Of je nu je wenkbrauw optrekt wanneer je iets ziet/meemaakt dat je niet bevalt, geïrriteerd reageert op het gedrag van iemand of een situatie, of compleet uit je plaat gaat, we ervaren gevoelens van boosheid wanneer we iets meemaken waarvan we vinden dat het er niet hoort te zijn, of waneer we iets missen dat er juist wel hoort te zijn.
  
  Veel mensen herinneren zich nog de uitspraak 'kinderen moet je zien maar niet horen' en kregen vroeger boze blikken of een tik wanneer zij van zich lieten horen aan tafel of tijdens bezoek. Je deed iets waarvan je ouders vonden dat het ongepast en ongewenst was.
  
  Anderen herinneren zich de boze reacties van hun partner wanneer die hen verwijt dat ze juist iets nalaten te doen dat juist wel gewenst is, zoals praktische of emotionele ondersteuning bieden.
  
  Merk je dat je zelf vaak boos reageert? Onderzoek dan eens wat je mist en/of wat het is dat er in jouw ogen niet hoort te zijn.
  Realiseer je dat dit voor jou misschien normaal is maar niet voor de ander.
  Wanneer je vindt dat je recht hebt op bepaald gedrag van iemand, bijvoorbeeld je partner, je kind, je collega's of leidinggevende, onderzoek dan wat het is. Vraag je af welke grenzen worden overschreden en of je met je reactie wellicht zelf ook iemands grens overschrijdt.
  
  Heb je last van je eigen gedrag of dat van iemand anders en vind je het lastig dit onderzoek alleen te doen? Aarzel niet en neem contact met me op. We zitten vaak zo vast in bepaalde patronen dat het lastig kan zijn zelfstandig te bepalen hoe we onze eigen boosheid en/of die van anderen kunnen duiden.
  
  Let op: wanneer je te maken hebt met fysiek, emotioneel en seksueel grensoverschrijdend gedrag van anderen, aarzel niet en zoek hulp. Niemand is perfect en niemand hoeft perfect te zijn om met respect behandeld te worden. Niemand verdient een gewelddadige reactie!

  
  Meer over Therapie bij boosheid en woede →
• Overspannen | Onderzoek wat er in je leeft

  Onderzoek wat er in je leeft

  Overspannen zijn is een signaal dat je vast zit in een patroon dat niet meer lijkt te werken voor je. Tijd om wakker te worden en te onderzoeken wat maakt dat je toch vasthoudt aan dit patroon.
  
  Wat is de opbrengst ondanks de prijs die je betaalt in de vorm van oververmoeidheid en 'wel willen maar niet meer kunnen'?
  
  Kan het zijn dat, wat je verwacht te ervaren als je stopt met het patroon, erger is dan doorgaan met het patroon?
  
  Ga naar binnen, onderzoek wat er in je leeft. Werkelijke transformatie komt van binnenuit.

  
  Meer over Therapie bij overspannen →
• Overspannen | Spreken is zilver, zwijgen is fout

  Spreken is zilver, zwijgen is fout

  Sommige mensen hebben als kind geleerd dat het delen van gevoelens als verdriet en angst niet resulteert in de zo gewenste meelevendheid, troost en geborgenheid. Ze moesten zichzelf zien te redden. Bijvoorbeeld door in hun schulp te kruipen, te zwijgen over wat er in hen omgaat en/of net te doen alsof er niets aan de hand is. Met als resultaat: vastdraaien in eigen sombere of zelfs hopeloze gedachtes en gevoelens van eenzaamheid.
  
  Tip: doorbreek het doemdenken en zwijgen, verschuil je niet achter een rookgordijn. Haal de moed uit je schoenen en stap op iemand af, je partner, een goede vriend of vriendin, een familielid, een psycholoog of therapeut. Vertel wat er echt in je omgaat, wat je dwars zit, wat je raakt, wat je moeilijk of spannend vindt.
  Door je uit te spreken, vergroot jij je kansen op het ontvangen van een luisterend oor, begrip, meelevendheid, een arm om je heen. Dat brengt de boel in beweging, schept ruimte en biedt mogelijkheden voor inzicht en ontwikkeling.
  Ontwikkelen doe je samen, in relaties met anderen.
  
  En daarom zeg ik: 'spreken is zilver en zwijgen is fout'.

  
  Meer over Therapie bij overspannen →
• Laag zelfbeeld | Spreek je negatieve gedachten 'gek' uit tegen jezelf

  Spreek je negatieve gedachten 'gek' uit tegen jezelf

  Misschien een hele rare tip maar probeer hem voor de aardigheid toch eens:
  
  Als je weer eens negatief over jezelf denkt, stop dan even en bedenk dat je eigenlijk de hele tijd tegen jezelf aan het praten bent.

  
  Wat zeg je eigenlijk allemaal tegen jezelf?
  Hoe zeg je dat tegen jezelf? Met een hoge stem? Een lage stem?
  
  Probeer dezelfde gedachten, dat wat je altijd denkt, nu eens op een heel andere manier tegen jezelf te zeggen. Bijvoorbeeld:
  - op een hele lage of juist hele hoge toon
  - of heel zwoel
  - of met een bepaald dialect of in een andere taal

  
  Kijk eens wat er gebeurt, wat je ervaart.

  
  Misschien lukt het je op deze manier te zien waar je mee bezig bent, dat je een keuze hebt. Niet alleen in hoe je iets zegt maar ook in wat je tegen jezelf zegt. Doe eens iets geks: gooi het roer om!
  
  Waar je vandaan komt, wat geweest is, is geweest. Daar ga je niet meer naar toe en heb je geen invloed meer op. Maar wel op waar je naar toe gaat!

  
  Waar jij naar toe wilt, hoe jij wilt denken over jezelf: dat bepaal je vanaf nu bewust zelf! Succes!

  
  Meer over Therapie bij een laag zelfbeeld →
• Laag zelfbeeld | Doe iets voor een ander

  Doe iets voor een ander

  Wanneer je niet al te positief over jezelf denkt, kun je verstrikt raken in gedichtencirkels die je somber en passief maken. Je denkt meer dan dat je iets doet en dat kost ook nog eens behoorlijk wat energie.
  
  Als je dan na een dag moe op de bank jezelf gaat verwijten dat je weer niets hebt gedaan (of te weinig hebt gedaan), is de cirkel weer rond en heb je je negatieve zelfbeeld stevig bevestigd.
  
  Mensen met een negatief zelfbeeld zijn onbewust erg met zichzelf bezig en hun positie ten opzichte van anderen. Als ze hun aandacht al richten op anderen, vragen ze zich regelmatig af hoe zij 'het doen' ten opzichte van die anderen en vergelijken ze zich met hen. Laat dit nu precies het recept zijn voor de ontwikkeling van mentale en emotionele problemen.
  
  Uit onderzoek blijkt keer op keer dat we ons als mensen het meest voldaan en gelukkig voelen wanneer we onze aandacht richten op de buitenwereld met de intentie iets te willen betekenen voor anderen, en iets te willen doen dat van waarde is voor het grotere geheel.
  
  De tip is dus simpel en luidt: doe iedere dag tenminste 1 x iets voor een ander. Het hoeft niet groots en meeslepend te zijn. Het kan een vriendelijk gebaar zijn, een kaartje las oppepper, een luisterend oor voor je partner, collega, kind, ouders, buur.
  
  Sluit vervolgens 's avonds de dag af door aan tenminste 3 dingen te denken die je hebt gedaan en die 'goed' gingen vandaag. Haal ze weer even bewust naar boven, zie ze voor je en voel weer even hoe jij je voelde toen je dit deed. En ook hier geldt hetzelfde: het hoeven geen (top)prestaties te zijn. Het gaat juist om de gewone dingen die je doet, waar je tevreden over bent, waar je achter staat. Bijvoorbeeld iemand vriendelijk groeten op straat, een appeltaart bakken, je grenzen aangeven, de moed uit je schoenen halen en op iemand afstappen die je leuk vindt, je vermoeidheid serieus nemen en even 20 minuten rust nemen.
  
  Veel succes!
  
  

  
  Meer over Therapie bij een laag zelfbeeld →
• Pandemie & angst | Het doel van Angst

  Het doel van Angst

  Wanneer er gevaar dreigt van buiten, is het heel normaal dat we angst ervaren. Het zorgt ervoor dat we alert zijn en in actie kunnen komen.
  Het is wel belangrijk dat je leert omgaan met je gevoelens van angst.
  Daarvoor is het nodig dat je onderscheid leert maken tussen:
  
  1 Angst die je in actie, in beweging brengt op een constructieve manier. Zodat je doet wat nodig is. Niet alleen voor jou. ook voor anderen. Wat 'beter' is, verschilt natuurlijk per situatie.
  
  2 Angst die je motiveert juist te vermijden te doen wat nodig is. Omdat je gelooft dat je iets niet kunt, dat je machteloos bent, dat je gedrag zal worden afgekeurd of bekritiseerd, omdat je gelooft dat je niet goed genoeg bent.
  
  Herken je je in no 1? Dan is er niets aan de hand, angst hoort bij het leven. Accepteer dat onplezierige gevoelens bij het leven horen. En dat je altijd wat kunt doen en bijdragen.
  
  Herken jij je in no 2? Dan is het de hoogste tijd je af te vragen of dat wat je gelooft ook werkelijk waar is.

  
  Meer over Therapie bij angst →
• Pandemie & angst | Geloof niet alles wat je denkt

  Geloof niet alles wat je denkt

  Mijn vorige tip ging over het onderscheid tussen:
  1 Angst die ons motiveert in actie te komen wanneer er gevaar van buiten af dreigt en
  2 Angst die van binnen komt en ons er in veel gevallen juist van weerhoudt ome doen wat nodig is. Omdat we bang zijn af te gaan, veroordeeld te worden, genegeerd of afgewezen.
  
  Deze 2de Angst is HET grootse VIRUS dat er in de wereld rondwaart! Het resulteert namelijk in gedrag dat voortkomt uit een beperkend geloof in jezelf, in anderen en de wereld om je heen.
  En dat gedrag is vooral gericht op het beschermen van het BEELD dat je van jezelf hebt en wat je denkt dat anderen van je hebben of zouden moeten hebben. Dat heeft niets te maken met Angst bij een realistisch gevaar dat er ook ECHT is.
  Waneer jij gelooft dat wat jij denkt dat er is ook echt waar is, dan voel je dit vervolgens ook echt in je lijf. En als jij je handelen daarop baseert, loop je het risico dat wat je doet niet helpend en niet constructief blijkt op de langere termijn.
  
  Geloof niet alles wat je denkt.
  Zoek hulp, word je bewust van wat jij voor waar aanneemt en wat er ook daadwerkelijk is.
  

  
  Meer over Therapie bij angst →
• Pandemie & angst | Doe wat je wel kunt doen

  Doe wat je wel kunt doen

  Besef: het is normaal om je angstig en onzeker te voelen in tijden van crisis en algehele onzekerheid.
  Erken: Merk daarom op wat er in je omgaat. Bijvoorbeeld 'ik ervaar gevoelens van onrust en angst' of 'ik ervaar een gevoel van opgewondenheid'.
  Voel je lichaam: wrijf je handen tegen elkaar, duw je voeten op de grond, voel de sensaties in je benen, je voeten. Haal rustig en laag adem.
  Gebruik je zintuigen: merk op:wat je NU met je zintuigen kunt zien, horen, proeven, ruiken, voelen.
  Focus: richt je op wat je NU wel kunt doen, waar je wel invloed op hebt. Dat is je eigen gedrag, op dit moment, en op de plek waar je nu bent.
  Merk op: wat je NU met je zintuigen kunt zien, horen, proeven, ruiken, voelen.
  Aandacht: kies wat je nu wilt en kunt doen en waar je helemaal achter staat. Ook al is het moeilijk.
  Stel jezelf de vraag: Wat kan ik NU doen dat helpend is in deze situatie, voor mijzelf en de mensen om mij heen? Doe dat met aandacht en liefde.
  
  

  
  Meer over Therapie bij angst →
• Bore out | Te veel geluk

  Te veel geluk

  Bore out is tegenwoordig een gebruikte term. Het kan optreden wanneer mensen te veel geluk ervaren.
  Geluk in de zin: het gaat al heel lang goed op meerdere fronten: gezond zijn, alles kunnen doen wat je wilt, een zorgeloos leven lijden.
  
  Uit onderzoek blijkt dat mensen die 'te gelukkig zijn', en een zorgeloos bestaan leiden, alles kunnen doen en kopen wat ze willen, zich kunnen gaan vervelen, onverschillig kunnen worden ten opzichte van het lot van andere mensen, vooral op zichzelf gericht zijn, op hun eigen wensen en behoeften. Gericht zijn op hun eigen geluk en er alleen nog maar naar streven dit in stand te houden.
  
  Mensen die, zonder dat ze dit misschien zelf beseffen, 'te gelukkig zijn', lopen het risico asocialer te worden en zich minder in te zetten voor anderen.
  
  Uit onderzoek blijkt echter ook dat mensen zich beter over zichzelf voelen en meer voldoening ervaren wanneer zij werk hebben en vrijwilligerswerk doen dat bijdraagt aan het geluk van anderen. Het ervaren van voldoening over wat je doet, draagt sterk bij aan je eigen Geluksgevoel.
  
  Je alleen maar richten op je eigen geluk en je eigen welzijn, kan dus leiden tot verveling en 'Bore out' en tot een afname in het ervaren van voldoening en geluk.
  
  Ervaar je verveling? Vraag je je wel eens af 'waar doe ik het nog voor' terwijl je je eigen leven goedopoe rit hebt? Merk je dat je leventje, hoe gelukkig ook, niet meer zo gelukkig aanvoelt? Onderzoek dan eens of je je solidariteit met anderen kunt vergroten en iets kunt vinden waar je aan zou willen bijdragen.
  
  Het zelf goed hebben is prima. Wil je meer voldoening ervaren en daardoor meer verdieping van je geluk ervaren? Zoek dan een maatschappelijk thema/ activiteit waar je van harte aan wilt bijdragen!

  
  Meer over Therapie bij bore out →
• Verslaving | Veranderen, hoe doe je dat? 1

  Veranderen, hoe doe je dat? 1

  Veel mensen zijn op de 1 of andere manier verslaafd aan gedrag waar ze wel van af zouden willen komen maar wat telkens mislukt. Ze vechten tegen hun innerlijke drang dit gedrag te handhaven, belanden in een vicieuze cirkel van 'moed verzamelen - nieuw gedrag een tijdje (1 dag - paar maanden) volhouden - terugvallen in oud gedrag - zich daar boos, verdrietig, gefrustreerd, schuldig over voelen - opnieuw moed verzamelen - ....'.
  Tip 1: afleren werkt niet, vechten tegen je automatismen ook niet, stop er dus maar mee.
  Tip 2: gebruik een praktische formule om te bepalen (scoren) of het überhaupt zin heeft opnieuw een poging te wagen om je (verslavings)gedrag te veranderen.
  Tip 3: scoor je een 0, accepteer dan dat het je niet zal lukken; scoor je een 1 of hoger, dan zou je een poging kunnen wagen. Hoe hoger je score, hoe groter de kans is dat jij je leefstijl zult veranderen.
  Tip 4: ben je benieuwd naar de formule uit Tip 2? Lees dan mijn volgende Tip: Veranderen, hoe doe je dat? 2

  
  Meer over Therapie bij verslavingen →
• Verslaving | Veranderen, hoe doe je dat? 2

  Veranderen, hoe doe je dat? 2

  Ben je benieuwd hoe de formule luidt voor duurzame gedragsverandering?
  Dan vertel ik je eerst dat Martin Appelo deze formule beschrijft in zijn boek met de 'optimistische' titel 'Waarom veranderen (meestal) mislukt' (Boom, 2014).
  De formule houdt in dat je 3 dingen nodig hebt wanneer je weet welk gedrag jij langdurig wilt veranderen.
  
  1 Je moet innerlijke druk ervaren, maw: je zult last moeten hebben van (de gevolgen van) je eigen gedrag; of je ervaart (emotionele) pijn, en wel zo erg dat je er snel van af wilt. Daarnaast zul je over een alternatief moeten beschikken: iets dat je kunt en wilt doen.
  
  2 Je zult over discipline moeten beschikken om bepaalde gewoontes en automatismen op te geven. En je zult sociale druk van mensen die niet willen dat jij je gedrag verandert, moeten kunnen weerstaan.
  
  3 En als laatste zul je moeten geloven dat het aan jezelf ligt - en dus niet aan iemand anders of een situatie - wanneer je faalt en/of succesvol bent.
  
  Je kunt jezelf per onderdeel een score geven tussen 1 - 10 om te bepalen wat de kans is dat het je lukt je gedrag te veranderen.
  Scoor je op 1 of meer onderdelen een 0, dan hoef je er niet aan te beginnen.
  Scoor je op alle onderdelen een 1 of hoger dan heb je kans je gedrag te veranderen. Hoe hoger je op alle onderdelen scoort, hoe groter de kans is dat jij je nieuwe gedrag langere tijd of zelfs duurzaam verandert.
  
  Vind je het lastig

  
  Meer over Therapie bij verslavingen →
• Verslaving | Veranderen, hoe doe je dat? 2

  Veranderen, hoe doe je dat? 2

  Ben je benieuwd naar de formule voor duurzame gedragsverandering waarop ik schreef in mijn vorige tip 'Veranderen, hoe doe je dat? 1. Dan vertel ik je eerst dat deze praktische formule uit het boek komt van Martin Appelo (Boom, 2014). De formule helpt je de kans te bepalen dat jij je gedrag langdurig kan veranderen.
  Als eerste zul je een probleem moeten ervaren en weten wat je wilt veranderen. Wees daarbij zo concreet mogelijk.
  
  De formule bestaat uit 3 onderdelen:
  1 Je zult last moeten hebben van (de gevolgen van) je eigen gedrag. Je krijgt er bijvoorbeeld (emotionele) pijn van. Verder zul je over een alternatief moeten beschikken en een andere keuze moeten kunnen en willen maken.
  
  2 Je zult de discipline moeten hebben om gewoontes en automatismen èn mogelijke fijne gevolgen op korte termijn op te geven. Je zult ook sociale druk moeten kunnen weerstaan, bijvoorbeeld van mensen die niet willen dat jij je gedrag verandert.
  
  3 Je zult moeten geloven dat alleen jij verantwoordelijk bent voor je eigen falen en succes wat je gedragsverandering betreft. Geloven dat jij aan zet bent, los van anderen en situaties waar je in verzeilt raakt.
  
  Hoeveel punten geef jij jezelf op deze onderdelen?
  Score: 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ; 0 = niet aanwezig, 10 = 100% aanwezig.
  Scoor je op 1 of meer onderdelen 0, heeft het geen zin je gedrag te veranderen.
  Scoor je op alle onderdelen 1 of hoger, dan heeft het wel zin je gedrag te veranderen. Hoe hoger je score, hoe groter de kans dat jij je gedrag langdurig zult veranderen. Houd er rekening mee dat mensen die hun gedrag succesvol veranderen ook wel eens terugvallen in hun oude gedrag en daarna de draad van hun bewust gekozen nieuwe pad weer oppakken.
  
  Vind je het lastig te bepalen wat je score is? Wil je leren over hoe jij jezelf kunt bemoedigen zodat je trouw blijft aan je gekozen richting? Ik begeleid je er graag bij.

  
  Meer over Therapie bij verslavingen →
• Verslaving | Verslaafd aan praten, werken, door blijven doen

  Verslaafd aan praten, werken, door blijven doen

  Verslaafd zijn we niet alleen aan alcohol, drugs, medicijnen, gokken of sex. We zijn ook vaak verslaafd aan onze eigen manier van 'omgaan met onze emoties'.
  
  Mensen die 'verslaafd zijn aan praten' en tijdens het gesprek continu het woord voeren, doen dit vaak (onbewust) om zo de controle (grip) te houden over waar het gesprek over gaat. Om bijvoorbeeld gevoelens van ongemak en onrust te voorkomen die kunnen ontstaan wanneer anderen iets delen, vertellen of vragen waar ze geen raad mee weten of niet over willen praten.
  
  Mensen die 'verslaafd zijn aan werk' en altijd maar bezig zijn, slecht stil kunnen zitten, doorwerken ook wanneer dit eigenlijk niet hoeft, kunnen dit doen om de confrontatie met hun eigen gevoelens uit de weg te gaan.
  
  Meestal ontstaan dit soort gedragspatronen omdat ze niet geleerd hebben hun emoties op een gezonde manier te herkennen, onderzoeken, begrijpen en bij te sturen op een manier die passend is bij de situatie zonder dat ze je belemmeren in je dagelijks functioneren.
  
  Gelukkig kun je emotieregulatie leren.
  Tip 1: handel bij heftige emoties niet impulsief. Doe met andere woorden niet meteen wat als eerste bij je opkomt. De kans is groot dat je iets doet waar je later spijt van krijgt.
  
  Vind je dit lastig? Dan is het de hoogste tijd dat je jezelf (en dus ook je emoties) beter leert kennen en leert hoe jij je beste vriend(in) kunt zijn.
  Tijd voor: bewustwording, herkenning, onderzoeken & begrijpen, bijsturen en anders leren uiten.
  
  Ik help je er graag bij.

  
  Meer over Therapie bij verslavingen →
• Grenzen aangeven | Grenzen respecteren

  Grenzen respecteren

  De meeste mensen herkennen sneller dat iemand anders (ongevraagd) hun grens overschrijdt, dan dat ze in de gaten hebben hoe zij zelf (ongevraagd) de grens van iemand anders overschrijden.
  
  Onverwacht door iemand aangeraakt worden, stelt niet iedereen op prijs. Uit een gevoel van medeleven iemand aanraken of een knuffel geven, wordt door veel mensen vanzelfsprekend gevonden. Dat dit als grensoverschrijdend kan worden ervaren, is voor degene met de goede intentie geen logische optie.
  
  Veel mensen vinden het verder vanzelfsprekend dat de ander naar hen zal luisteren zodra ze (ongevraagd) iets zeggen, ook al is het duidelijk dat ze hun aandacht bij iets anders (tv, krant, boek, laptop, recept, breipatroon, spel...) hebben.
  
  In feite 'kom je binnen zonder kloppen' wanneer je iemands aandacht opeist zodra je iets wilt vragen of vertellen. Of dit nu je partner, je collega of je kind is.
  
  Herken je de bovenstaande situatie en wil je respectvol met de grenzen van anderen omgaan? 'Klop dan voortaan eerst eens op iemands deur door te zeggen: "ik wil je graag iets vragen/vertellen, komt het je uit of zal ik straks even terugkomen?"
  
  'Komen anderen vaak zonder kloppen bij jou binnenvallen' en wil je daar respectvol op reageren? Zeg dan bijvoorbeeld: "Ik wil graag naar je luisteren maar ben nu even bezig met ... Kun je over 5, 10, 30 minuten terugkomen?"

  
  Meer over Therapie bij grenzen aangeven →
• Grenzen aangeven | Het belang van onze psychische ik-grens

  Het belang van onze psychische ik-grens

  Wanneer we praten over grenzen, gaat het al snel over het (leren) aangeven en bewaken van grenzen. Veel mensen vinden het lastig 'nee' te zeggen op een voorstel nadat er anderen al enthousiast 'ja' op hebben geantwoord. Anderen vinden het lastig aan te geven wanneer iemand over hun grens gaat wanneer ze bijvoorbeeld ongevraagd omhelst worden als begroeting.
  
  Dat heldere, duidelijke grenzen daarnaast ook als filter werken, is bij veel mensen minder bekend. Een stevige grens helpt ons leren onderscheiden waar mijn innerlijke ruimte ophoudt en die van de ander en de buitenwereld begint. Het helpt ons ervaringen, gevoelens, opvattingen, beelden en verantwoordelijkheden van onszelf en anderen te onderscheiden. Een gezonde ik-grens helpt ons een gezond zelf-bewustzijn te ontwikkelen, de basis voor zelfrespect en respect voor anderen, en voor een gelijkwaardige omgang met anderen.
  
  Idealiter leren ouders/verzorgers kinderen hun eigen grenzen ontwikkelen, versterken en beschermen. Toch gebeurt dit niet altijd. Kinderen leren vaak wat ze moeten denken, wat hoort en niet hoort in plaats van hoe ze zelf na kunnen denken. Kinderen ervaren soms dat hun behoeften van ondergeschikt belang zijn aan de behoeften van anderen.
  Hierdoor groeien kinderen op met gevoelens van angst, onzekerheid, schuld en schaamte wanneer ze hun grenzen ervaren en willen aangeven.
  Een gezonde ik-grens is belangrijk voor de kwaliteit van ons leven.
  
  Ervaar je dat je het lastig vindt je eigen grenzen en/of die van anderen waar te nemen? Vind je het moeilijk om je wensen en grenzen duidelijk te maken aan anderen?
  Worstel niet langer en neem contact met me op. Ik ondersteun je graag bij het ontwikkelen van een gezonde ik-grens.

  
  Meer over Therapie bij grenzen aangeven →
• Codependency | Verslaafd aan een patroon

  Verslaafd aan een patroon

  Bij codependency maak jij je, vaak onbewust, afhankelijk voor de vervulling van je eigen behoeftes van de ander. In de meeste gevallen is dit je partner.
  
  Het klinkt misschien raar maar erg veel mensen vertonen gedrag dat wijst op codependency. Ieder mens heeft namelijk de behoefte zich geliefd en gewaardeerd te voelen in relaties met anderen. We zijn dus allemaal afhankelijk van anderen, ook van onze partners, willen we ons geliefd, geaccepteerd en gewaardeerd voelen.
  We hebben allemaal denk- en gedragspatronen ontwikkeld die ons 'moeten' helpen ons geliefd en gewaardeerd te voelen en waarbij we verwachten dat onze partners op een bepaalde manier zullen reageren. En die werken vaak ook goed.
  
  Wanneer wij en onze partners over reflectievermogen beschikken en beiden geneigd zijn de behoeftes van onszelf en elkaar serieus te nemen, kunnen we leren van de gevolgen van ons gedrag en ons gedrag bijstellen. Er is sprake van gezonde wederzijdse afhankelijkheid wanneer we respectvol zijn en rekening met elkaar houden.
  De interactiepatronen met onze partners hoeven daardoor niet ongezond of zelfs 'giftig' te worden. Wanneer jullie relatieproblemen ervaren, kunnen jullie die bespreken, oplossen en daar eventueel samen hulp bij zoeken.
  
  Beschik jij wel over reflectievermogen maar je partner niet?
  Ben jij je ervan bewust op welke manier jij je afhankelijk maakt van het gedrag van je partner en kun of durf je dit niet met je partner bespreken?
  Geeft je partner wel commentaar op jouw gedrag maar toont je partner geen zelfinzicht in de gevolgen van zijn/haar eigen gedrag voor jou?
  Maakt je partner jou verantwoordelijk voor hoe hij/zij zich voelt?
  Dan is het belangrijk te onderzoeken of jouw behoefte 'je geliefd en gewaardeerd' te voelen misschien ongemerkt is veranderd is de behoefte 'je veilig' te voelen.
  
  Blijf je vast zitten in een relatie die ongezond en niet respectvol is? Vertoon je gedrag waarvan je weet dat het je misschien tijdelijk even een gevoel van veiligheid geeft, maar op de lange termijn je niet gelukkig maakt? Ben je inmiddels bang voor je partner geworden en durf je er niet met hem/haar over te praten? Dan is het tijd om in actie te komen en hulp te zoeken.
  Er is sprake van ongezonde afhankelijkheid van elkaar.
  
  Zoek een therapeut die zich heeft gespecialiseerd jou bij ongezonde codependency te begeleiden.

  
  Meer over Therapie bij Codependency →
• Codependency | Ongezonde Codependency

  Ongezonde Codependency

  We hebben als mensen allemaal behoefte aan acceptatie door andere mensen. En in de relatie met onze partner willen we ons geliefd en gewaardeerd voelen. Hoe we dat ervaren is voor ieder van ons anders. We zijn als mens wel gelijkwaardig maar niet gelijk.
  
  Wanneer partners op een gelijkwaardige manier met elkaar omgaan is er sprake is van een gezonde afhankelijkheid van elkaar. Zo houden partners rekening met elkaar en elkaars behoeften en wensen. Tegelijkertijd respecteren zij ook elkaars grenzen.
  Ze kunnen reflecteren op hun eigen gedrag en de gevolgen daarvan voor anderen. Ze kunnen zich verplaatsen in hoe hun gedrag over kan komen op de ander. Met andere woorden: partners zijn bereid het perspectief van hun partner in te nemen en serieus te nemen.
  Ontstaan er problemen in de relatie dan bespreken partners die met elkaar en zoeken hulp wanneer ze er beiden niet uitkomen.
  
  Ongezonde afhankelijkheid ontstaat in relaties waar partners niet gelijkwaardig met elkaar omgaan.
  
  Wanneer beide partners zich 'minder waard voelen', kunnen beide partners bang zijn om het gesprek aan te gaan over hun eigen behoeftes en wensen.
  
  Wanneer de ene partner zich 'minder waard' voelt en de ander zich 'meer waard' voelt, ontstaat er een ander patroon. De 'superieure' partner kan zich eisend opstellen en verwachten dat de andere partner zich zo gedraagt zoals hij/zij dat wil. Bijvoorbeeld door te zeggen: 'dit is mijn behoefte en daar heb ik recht op, daar moet jij aan voldoen'.
  De ander durft in het begin van de relatie misschien nog wel te reageren en haar/zijn eigen grens aan te geven maar stopt daarmee wanneer dit door de eisende partner wordt afgestraft met boosheid en/of (emotioneel/ fysiek) geweld.
  Bovendien wil de superieure partner vaak niet reflecteren op zijn/haar eigen gedrag. Hij of zij neemt geen verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag en de gevolgen daarvan voor de ander en verschuilt zich vaak achter opmerkingen als 'ik kan er niks aan doen', 'dat komt door mijn ADHD, Autisme, Hoogsensitiviteit, of door 'de overgang', 'ongesteldheid' of 'ik ben nu eenmaal zo'.
  Hij of zij gaat misschien mee naar relatietherapie maar als het over de gevolgen van het eigen gedrag voor de ander gaat, kan hij/zij gepikeerd en emotioneel, soms zelfs vijandig gereageerd worden.
  
  Wanneer beide partners zich superieur opstellen in een relatie, kunnen de vonken eraf spatten wanneer er ruzie ontstaat.
  Het kan echter ook zijn dat de ene partner zich 'moreel superieur' voelt en opstelt ten opzichte van haar/zijn partner. Het feit dat de ander zich niet respectvol, eisend en ongevoelig opstelt, verhoogt dan juist de status van de 'moreel superieure' andere partner. De prijs die hij/zij daarvoor betaalt kan hoog zijn (bijvoorbeeld: te maken krijgen met emotioneel/fysiek geweld).
  
  Een relatie die gebaseerd is op ongelijkwaardigheid, competitie en strijd in plaats van op gelijkwaardigheid, coöperatie en respect is bijna altijd gedoemd te mislukken.
  
  Refelcteren op ons eigen gedrag en daarbij de gevolgen voor anderen onder ogen komen, is noodzakelijk willen we als mens leren van ons gedrag en ons ontwikkelen tot gelijkwaardige partners.
  
  Kun je hierbij wel wat hulp gebruiken? Aarzel niet langer en neem contact op met een (relatie)therapeut die gespecialiseerd is in de ontwikkeling van gelijkwaardige, bemoedigende relaties!
  
  
  

  
  Meer over Therapie bij Codependency →